Năm 1990, bộ phim tài liệu “From the Heart of the World: The Elder Brothers’ Warning” của nhà làm phim người Anh Alan Ereira đã đưa câu chuyện của người Kogi - một cộng đồng sống biệt lập trên rặng Sierra tại Nam Mỹ - đến với khán giả quốc tế. Trong quan niệm của người Kogi, Trái Đất là Mẹ sinh ra muôn loài, là một thực thể sống động mà trong đó mỗi ngọn núi, dòng sông, hay cây cối đều có linh hồn, có sự sống. Nhân loại là con của Mẹ Đất, có nhiệm vụ bảo vệ, duy trì sự hòa hợp của mọi sinh vật sống trên thân thể của Mẹ. Việc phá rừng, xẻ núi hay đổ các chất ô uế xuống sông biển chính là hành động chà đạp lên thân xác Mẹ. Nếu không dừng lại, Mẹ Đất sẽ chết, kéo theo sự hủy diệt của muôn loài vì không còn nơi nương tựa.

Bộ phim về người Kogi đã tạo tiếng vang trên thế giới, làm thức tỉnh nhận thức về môi trường của hàng triệu người.

Ba năm sau, tại Chicago, Nguyên Phong có dịp gặp và trò chuyện cùng Alan Ereira về bộ phim. Cuộc gặp khiến ông suy ngẫm rất lâu về những cộng đồng sống biệt lập trong rừng sâu, dù họ ít tiếp xúc với xã hội hiện đại nhưng vẫn gìn giữ tri thức và cách nhìn riêng về thế giới. Mối quan tâm ấy càng trở nên sâu sắc khi Nguyên Phong, với vai trò một giáo sư công nghệ sinh học, có dịp ghé thăm các phòng thí nghiệm sinh học trên thế giới cũng như trao đổi với nhiều chuyên gia trong lĩnh vực, ông đã bàng hoàng nhận ra có nhiều bí mật được che giấu đằng sau những tiến bộ khoa học như công nghệ biến đổi di truyền, trí thông minh nhân tạo (AI); đồng thời nhận ra rằng sự “tiến bộ”, “văn minh” của nhân loại đã và đang phải trả giá bằng nhiều mối nguy hiểm tiềm ẩn, đe dọa sự sống của Trái Đất và loài người.

Hơn ba mươi năm sau, những suy tư đó trở thành nền tảng để Nguyên Phong viết “Rừng Xanh Nước Bạc”, một cuốn tiểu thuyết gói gọn các vấn đề về tài nguyên, sinh thái và mối quan hệ giữa con người với tự nhiên.

Nhân vật chính của “Rừng Xanh Nước Bạc” là Mike, một cựu quân nhân Mỹ mắc chứng rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) sau khi trở về từ cuộc chiến ở Trung Đông. Theo lời khuyên của chuyên gia trị liệu tâm lý, anh tiếp tục việc học. Nhưng cũng trong thời gian học đại học, anh dần nhận thức rõ hơn về những hậu quả mà rừng Amazon, sông Amazon cũng như nhiều khu rừng, con sông khác trên Trái Đất đang gánh chịu từ tác động của lối sống con người ngày nay.

Sau đó, Mike cùng nhóm bạn cựu quân nhân nhận công việc bảo vệ an ninh cho một công ty đang tham gia đấu thầu công trình thủy lợi lớn ở rừng Amazon. Giữa không gian thiên nhiên xa lạ, Mike cảm nhận được sự thay đổi trong trạng thái tinh thần của mình. Và tại đây, anh tình cờ gặp Mapathi, một trưởng lão thuộc bộ lạc sống tách biệt với xã hội hiện đại.

Những cuộc trò chuyện giữa Mike với Mapathi, giáo sư Larsen - người dành nhiều năm nghiên cứu thảo mộc trong rừng, cùng các nhân vật khác mở ra nhiều góc nhìn về thế giới. Câu chuyện đan xen những diễn biến liên quan đến dự án thủy lợi, sự cạnh tranh về nguồn nước và những lợi ích kinh tế phía sau hoạt động khai thác tài nguyên.

Thiên nhiên trong tác phẩm không chỉ là bối cảnh cho các sự kiện mà còn là không gian để con người quan sát bản thân, nhận diện những mất mát và tìm lại sự hiện diện của mình trong đời sống. Một trong những trải nghiệm đáng nhớ của Mike là cảm giác được kết nối với chính mình khi lang thang giữa rừng sâu: “Lạ kỳ thay, không phải giữa thành phố đông đúc người xuôi kẻ ngược, mà chính trong khu rừng xa xôi, u tịch này, tôi lại thấy mình không đơn độc. Tôi thấy mình không cô đơn, tôi thấy mình hiện hữu”.

Thông qua Mapathi và cộng đồng của ông, Nguyên Phong còn đặt ra những câu hỏi về cách con người tiếp cận cái chết, mối liên hệ giữa cá nhân với môi trường sống và những tri thức chưa được khoa học thực nghiệm giải thích đầy đủ. Những quan niệm về tần số rung động, đời sống tinh thần và khả năng chữa lành cũng được đưa vào câu chuyện, tạo nên những điểm có thể khiến độc giả suy ngẫm hoặc tranh luận.

Nhưng “Rừng Xanh Nước Bạc” không chỉ dừng lại ở câu chuyện bảo vệ môi trường. Nguyên Phong đã đặt hai hệ giá trị cạnh nhau. Một bên là thế giới của công nghệ, dự án, hợp đồng và lợi ích kinh tế; bên kia là cách nhìn của những cộng đồng bản địa, nơi nguồn nước, cây cỏ và đất đai gắn liền với đời sống của nhiều thế hệ. Qua đó, ta phải suy ngẫm về cái giá mà con người phải trả khi quá chú trọng vào thành tựu vật chất và công nghệ. Ví như, khi một dự án được gọi là phát triển, những gì bị mất đi đã được tính đến hay chưa? Những tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ có thể bị bỏ qua chỉ vì chúng không nằm trong khuôn khổ đo lường quen thuộc của khoa học hiện đại hay không?

Hơn ba thập niên trôi qua, những vấn đề về rừng, nguồn nước và sức ép khai thác vẫn đặt ra thách thức cho nhiều khu vực trên thế giới. Dù nhân vật và diễn biến trong truyện là hư cấu, nhưng Nguyên Phong đã đưa vào tác phẩm nhiều kiến thức thuộc các lĩnh vực khác nhau, dựa trên quá trình tìm hiểu, quan sát và nghiên cứu.

Sau khi khép lại cuốn sách, câu hỏi còn lại không chỉ là con người có thể khám phá và chinh phục thiên nhiên đến đâu, mà còn là những gì thực sự đáng theo đuổi trong cuộc sống. Giữa những thành tựu được xem là tiến bộ và những giá trị có nguy cơ biến mất, mỗi người đều phải lựa chọn cách mình nhìn nhận thế giới và trách nhiệm của mình đối với tương lai.

* Về tác giả:

Nguyên Phong (GS. John Vu) tên thật là Vũ Văn Du, ông sống ở Mỹ từ năm 1968.

John Vu là Giáo sư ưu tú ngành Khoa học Máy tính, Giám đốc Chương trình Đổi mới Công nghệ Sinh học và Tính toán (Biotechnology Innovation and Computation), đồng Giám đốc chương trình Trí tuệ Nhân tạo (Artificial Intelligence) tại Đại học Carnegie Mellon. Hiện ông đã nghỉ hưu. Trước khi bước vào giới học viện giảng dạy, ông là Kỹ sư trưởng và Technical Fellow (chức danh danh dự cao cấp nhất của chuyên viên kỹ thuật) tại Công ty Boeing. Tại đây, ông đã dẫn dắt thành công một số chương trình nghiên cứu không gian vũ trụ, bao gồm cải tiến phần mềm cho máy bay Boeing 777.

Nguyên Phong là bút danh ông dùng cho bộ sách văn hóa tâm linh được dịch, viết phóng tác từ trải nghiệm, tiềm thức và quá trình nghiên cứu, khám phá các giá trị tinh thần Đông phương. Ông đã viết phóng tác tác phẩm bất hủ Hành trình về Phương Đông năm 24 tuổi (1974). Các tác phẩm khác của Nguyên Phong được bạn đọc nhiều thế hệ yêu thích: Ngọc Sáng Trong Hoa Sen, Bên Rặng Tuyết Sơn, Hoa Sen Trên Tuyết, Hoa Trôi Trên Sóng Nước, Huyền Thuật Và Các Đạo Sĩ Tây Tạng, Trở Về Từ Xứ Tuyết, Trở Về Từ Cõi Sáng, Minh Triết Trong Đời Sống, Đường Mây Qua Xứ Tuyết, Muôn Kiếp Nhân Sinh 1-2-3, Đường Mây Trong Cõi Mộng, Đường Mây Trên Đất Hoa... và bộ sách dành cho sinh viên, thầy cô.