“Lãnh đạo khôn ngoan” là tấm bản đồ cho hành trình học cách lãnh đạo, nơi trí tuệ soi đường cho lòng can đảm để kiến tạo nên những giá trị nhân văn bền vững.

Lãnh đạo không phải là một kỹ năng đơn giản. Người quản lý giỏi có thể dùng kỹ năng chuyên môn để điều hành công việc, nhưng chỉ có nhà lãnh đạo khôn ngoan mới có thể nhìn thấu những tảng băng chìm, từ đó chạm đến cốt lõi của vấn đề bằng sự can đảm và lòng trắc ẩn. Khi thiếu đi năng lực thấu cảm ấy, quyền lực chỉ là công cụ kiểm soát, chứ không bao giờ trở thành ngọn đuốc dẫn đường của một tổ chức vững mạnh.

Khai thác chủ đề này, Tiến sĩ kinh tế, nhà phân tâm học Manfred F. R. Kets de Vries đã mang đến một cuộc thảo luận đầy hấp dẫn về nghệ thuật lãnh đạo trong cuốn sách “Lãnh đạo khôn ngoan”. Bằng lăng kính của một nhà phân tâm học, ông không chỉ dừng lại phân tích các tình huống quản trị ở bề mặt mà đi sâu giải mã những động lực tâm lý ẩn giấu, giúp chúng ta hiểu rằng trí tuệ thật sự nằm ở khả năng “nhìn thấu” bản chất vấn đề chứ không chỉ đơn giản là “nhìn thấy”. Thông qua 8 bài học cốt lõi, tác giả dẫn dắt người đọc đi từ việc thấu hiểu bản thân đến cách đối nhân xử thế, từ đó xây dựng một phong cách lãnh đạo không chỉ hiệu quả mà còn đầy trắc ẩn và nhân văn.

Nhìn thấu thay vì chỉ nhìn thấy

Điểm cốt lõi đầu tiên để trở thành một lãnh đạo xuất chúng không nằm ở việc bạn nạp vào đầu bao nhiêu kiến thức sách vở, mà là cách bạn chắt lọc chúng thành sự tinh anh của riêng mình. Tác giả đã mượn một câu thiền ngữ rất hay để làm rõ ranh giới này: “Kiến thức đến từ việc học điều mới mỗi ngày. Trí tuệ đến từ việc buông bỏ điều gì đó mỗi ngày”. Nếu kiến thức là việc thu lượm dữ kiện từ bên ngoài, thì trí tuệ lại là hành trình quay vào bên trong, dùng sự khiêm nhường để nhận ra những “điểm mù” và giới hạn của chính mình.

Một nhà lãnh đạo khôn ngoan không quan sát cuộc đời bằng con mắt hời hợt. Họ sở hữu cái mà tác giả gọi là “lăng kính lâm sàng” – khả năng nhìn xuyên qua bề mặt của những con số hay hành vi để chạm đến tảng băng chìm của tâm lý con người. Họ hiểu rằng đằng sau một nhân viên nổi loạn có thể là một nhu cầu chưa được lắng nghe, và đằng sau sự kiêu ngạo của bản thân có thể là nỗi bất an đang được che giấu. Chính năng lực “thấu thị” này giúp họ không bị đánh lừa bởi vẻ hào nhoáng bên ngoài, từ đó đưa ra những quyết định nhân văn và sáng suốt hơn.

Vậy làm thế nào để mài giũa được đôi mắt tinh tường ấy? Câu trả lời bắt đầu từ việc thấu hiểu “nhà hát nội tâm” của bản thân trước khi muốn đọc vị người khác. Bởi lẽ, chúng ta chỉ có thể nhìn thế giới sáng rõ khi tấm gương tâm hồn mình không còn bị phủ bụi bởi những định kiến hay bóng ma của cái tôi. Song hành với đó là việc thực hành nghệ thuật “lắng nghe thứ ba” – lối lắng nghe không chỉ bằng tai, mà bằng cả trực giác để nắm bắt những thông điệp ẩn sau sự im lặng hay những lời nói ngập ngừng. Thay vì vội vàng phán xét dựa trên hiện tượng bề mặt, nhà lãnh đạo khôn ngoan học cách đặt câu hỏi “Tại sao?” để tìm về căn nguyên, biến sự nghi hoặc thành sự thấu cảm sâu sắc.

Lòng can đảm để sống thật và hành động đúng

Thế nhưng, trí tuệ sẽ mãi chỉ là lý thuyết suông nếu thiếu đi đôi cánh của hành động. Đó là lúc phẩm chất thứ hai xuất hiện: Lòng can đảm. Trong cuốn sách, tác giả trích dẫn một nhận định vô cùng xác đáng của triết gia Baltasar Gracián: “Thiếu đi dũng khí thì trí tuệ cũng vô dụng”. Can đảm ở đây không đơn thuần là sự gan dạ xông pha trận mạc, mà khó khăn hơn gấp bội, đó là dũng khí để sống thật với chính mình.

Người lãnh đạo can đảm là người dám tháo bỏ chiếc mặt nạ xã hội, dám đối diện với những góc tối trong tâm hồn để không phải sống một cuộc đời với “cái tôi phân mảnh”. Họ chấp nhận bước ra khỏi vùng an toàn, sẵn sàng đứng lên bảo vệ những giá trị đúng đắn ngay cả khi phải đứng một mình, và quan trọng nhất, họ dám làm điều tốt đẹp mà không cần được tuyên dương. Chính sự nhất quán giữa suy nghĩ và hành động này mới là thứ tạo nên uy quyền đích thực, khiến đội ngũ tin tưởng và đi theo không chút nghi ngại.

Lãnh đạo khôn ngoan | Manfred F. R. Kets de Vries

Theo đuổi sự bình an nội tại

Hơn cả việc quản trị công việc hay con người, đỉnh cao của trí tuệ lãnh đạo còn nằm ở cách ta định nghĩa lại hạnh phúc. Trong guồng quay hối hả của thời đại số, không ít người đứng đầu dễ dàng lạc lối trong ma trận của “Hedonia” – thứ hạnh phúc ngắn hạn đến từ danh vọng, quyền lực và những con số tăng trưởng nóng. Nhưng một nhà lãnh đạo khôn ngoan sẽ đủ tỉnh táo để không tự biến mình thành nô lệ trên “vòng quay khoái lạc” (hedonic treadmill) ấy. Thay vào đó, họ hướng đến “Eudaimonia” – một khái niệm của Aristotle về sự “viên mãn” hay “hạnh phúc chân thật”.

Đó là trạng thái an lạc sâu sắc chỉ có được khi ta sống cống hiến cho những mục đích cao cả hơn cái tôi cá nhân. Tác giả nhắc nhở chúng ta một sự thật trần trụi nhưng đầy nhân văn: “Không ai trên giường bệnh lại hối tiếc vì đã không dành thêm thời gian ở văn phòng”. Sự khôn ngoan tột cùng, vì thế, chính là việc biết cân bằng giữa khát vọng vươn lên và sự bình an nội tại, biết trân trọng những khoảnh khắc “sống chậm” để tái tạo năng lượng. Họ hiểu rằng sau tất cả, di sản lớn nhất của một đời lãnh đạo không phải là khối tài sản đồ sộ để lại, mà là những hạt giống tử tế họ đã gieo vào cuộc đời những người xung quanh.

—

Khép lại những trang sách, ta nhận ra rằng hành trình trở thành một “lãnh đạo khôn ngoan” không phải là một đích đến, mà là quá trình tu dưỡng không ngừng nghỉ mỗi ngày. Đó là sự hòa quyện tuyệt đối giữa trí tuệ và lòng can đảm để phân biệt đúng sai và để dấn thân hành động. Cuốn sách của Manfred F. R. Kets de Vries không trao cho bạn một công thức thành công ngay lập tức, mà trao cho bạn một tấm gương soi, để từ đó, bạn tự kiến tạo nên phiên bản tốt đẹp nhất của riêng mình.