Hôm qua một người bạn kể với tôi rằng anh vừa ghi danh cho đứa con mười hai tuổi, vào một khóa học dạy về Trí Thông Minh Nhân Tạo (AI) để chuẩn bị cho tương lai khi con của anh vào đại học. Anh tin rằng nó sẽ có khả năng và ưu thế hơn các bạn đồng lứa.

Tôi nói rằng điều này có lẽ không hẳn đã đúng vì điều con anh học hôm nay có thể sẽ khác những điều cần thiết trong vòng sáu hay bảy năm tới vì công nghệ luôn thay đổi. Một số kỹ năng đang cần hôm nay có thể sẽ rất khác vào ngày mai.

Hiện nay, các phương tiện truyền thông đều lên cơn sốt về AI, một số nói các công nghệ thông minh sẽ trở nên mối đe dọa cho mọi việc làm trong tương lai và tạo cơ hội cho những người lợi dụng sự sợ hãi này để mở các khóa dạy về AI và quảng cáo rầm rộ khắp nơi. Theo báo chí Trung Quốc, hiện nay đã có hàng chục ngàn khóa học dạy AI cho trẻ nhỏ khoảng từ 8 đến 15 tuổi sử dụng ChatGPT, Claude, Gemini và các ứng dụng thông minh khác. Nhiều phụ huynh quá lo lắng cho tương lai con cái nên không ngại chi trả tiền bạc cho những khóa dạy thêm này.

Đối với thế hệ trẻ ngày nay, các công cụ thông minh (AI) là một sự cám dỗ rất lớn vì khi tương tác với chúng, họ sẽ không thể dừng lại được. Các công cụ này biết rất rõ người dùng muốn gì và theo thời gian sẽ trở nên một người bạn Tri kỷ sẵn sàng nói chuyện, chia sẻ và hướng dẫn. Tại sao phải vất vả tìm kiếm, viết một bài luận, giải bài toán hay học khái niệm mới khi chỉ vài phút, người bạn thông minh” này có thể cung cấp câu trả lời hoàn hảo đúng như ý muốn.

Bạn tôi hỏi: Nếu thế tôi phải làm gì? Không lẽ cấm con tôi sử dụng công nghệ thông minh này khi bạn bè của chúng đều sử dụng nó?

Tôi nói ngay: Không phải thế, nhưng anh cần dạy con mình tương tác với các công cụ thông minh này theo cách làm cho con anh trở nên phản biện và sáng tạo hơn. Điều này có nghĩa là thay đổi lại vai trò của đứa bé từ người sử dụng thụ động sang người phê bình chủ động đối với mọi kết quả mà các công cụ thông minh này đưa ra. Từ đó, AI sẽ chỉ đóng vai trò một cộng tác viên tài giỏi” mà thôi và chính con anh sẽ là người xem xét, hướng dẫn và đánh giá nó.

Anh phải dạy cho con mình rằng các công cụ thông minh này không bao giờ có thể cung cấp câu trả lời cuối cùng, mà con anh phải là người quyết định. Nó có thể sử dụng AI để tìm tòi, khám phá, sửa đổi lỗi nhưng vẫn phải tự mình tạo ra giải pháp cho mình và ra quyết định cuối cùng.

Bạn tôi hỏi: Vậy theo anh, con tôi sẽ phải làm gì với các công cụ thông minh này?

Tôi giải thích: Thí dụ, thay vì để AI làm giùm thì con anh sẽ phải tự mình viết một bài luận rồi đưa ra cho các công cụ thông minh này xem xét và phê bình xem có khiếm khuyết gì không? Nó có thể hỏi AI: “Hãy đọc bài luận này và giải thích cho tôi, chi tiết, mọi lỗi lầm trong lập luận của tôi, nếu có gì sai hay thiếu logic thì cho tôi biết.” Sự tương tác này khác hẳn việc nhờ công cụ thông minh làm giùm vì con anh đóng vai chủ động và AI chỉ là người trợ lý mà thôi. Từ đó, con của anh sẽ học thêm về những nhược điểm của nó.

Khi các công cụ thông minh này đưa ra ý kiến hay lời phê bình, con anh sẽ phải quyết định những lời phê bình nào là hợp lý và những lời chỉ bảo nào chỉ là các dữ kiện hay thống kê thu thập từ một hệ thống thông minh của máy chủ chứ không hẳn đã đúng như ý mà mình muốn. Đây là nơi mà quá trình học thực sự diễn ra.

Mặc dù đã về hưu từ nhiều năm nay, tôi thường liên lạc với các sinh viên đã tốt nghiệp và các em cũng thường nói chuyện với tôi để xin chỉ dẫn. Tôi nhận thấy sinh viên thành công nhất không phải là người giỏi nhất lớp, mà là người sẵn sàng học từ sai lầm của mình. Hầu hết các sinh viên thành công đều là những người có động năng học hỏi, sẵn sàng học từ những thất bại của họ.

Mặc dù hiện nay các công ty công nghệ lớn như Google, Microsoft, Meta đều sa thải rất nhiều nhân viên, nhưng đa số sinh viên tôi dạy vẫn giữ vững việc làm. Một số còn thăng tiến lên những địa vị quan trọng. Họ kể với tôi rằng họ luôn cập nhật kỹ năng, học những điều mới nhờ sự chỉ dẫn và khuyến khích của tôi khi họ còn là sinh viên.

Một sinh viên nói với tôi rằng chính khả năng học không ngừng và sẵn sàng thích ứng này đã giúp cho họ giữ vững việc làm. Mặc dù AI đang phát triển với tốc độ rất nhanh, nhưng nhờ việc tiếp tục tự học thêm về PyTorch, JAX, Large Language Model (LLM), hiện nay anh đã trở thành một chuyên viên quan trọng của Anthropic.

Trong thời đại công nghệ hiện nay, mọi sự thay đổi rất nhanh và khả năng đáp ứng với sự thay đổi này tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố, nhưng theo tôi, việc tiếp tục học hỏi và đóng vai chủ động trong mọi việc vẫn là quan trọng nhất.