Suốt nhiều thập kỷ, AI luôn được xem như một tương lai "đã cận kề", nhưng hết lần này đến lần khác vẫn chưa đáp ứng được những kỳ vọng. Phải đến khi ChatGPT, Gemini cùng hàng loạt công cụ AI tạo sinh khác bùng nổ, nhân loại mới thực sự tự hỏi: Có phải thời hoàng kim của AI đã điểm?

Cuốn sách Đại chiến AI (tựa gốc: AI Valley: Microsoft, Google, and the Trillion-Dollar Race to Cash In on Artificial Intelligence) của Gary Rivlin đã tìm cách trả lời cho câu hỏi ấy. Với kinh nghiệm của một nhà báo từng đoạt giải Pulitzer, Rivlin đưa độc giả bước vào Thung lũng Silicon - nơi những đế chế đang đổ hàng nghìn tỷ đô-la vào một cuộc chiến vô tiền khoáng hậu.

Cuốn sách là thành quả của hơn một năm ròng rã Rivlin bám sát gót các nhà sáng lập và giới đầu tư mạo hiểm. Thông qua Reid Hoffman, nhà sáng lập LinkedIn, một huyền thoại đầu tư, Rivlin có cơ hội tiếp cận những công ty đang dẫn đầu nghiên cứu AI. Từ Inflection AI cho đến OpenAI, công ty khởi nghiệp tại San Francisco đã châm ngòi cho cuộc đua bằng việc ra mắt ChatGPT vào cuối năm 2022.

Không dừng lại ở đó, tác giả còn giới thiệu với người đọc những những nhân vật có ảnh hưởng nhất, như Sam Altman của OpenAI hay Mustafa Suleyman - nhà đồng sáng lập DeepMind, một công ty khởi nghiệp AI đời đầu từng được Google mua lại. Song song đó là bầu không khí cạnh tranh căng thẳng từ phòng họp của Microsoft, cho đến Google, Meta, nơi những gã khổng lồ đang ráo riết chạy đua để không bị bỏ lại phía sau.

Rivlin cũng lật lại một khoảnh khắc lịch sử then chốt: cuộc tranh luận kéo dài hàng thập kỷ giữa AI biểu tượng (symbolic AI) và mạng lưới thần kinh (neural networks). Sự khăng khăng của những học giả đi trước về các hệ thống dựa trên quy tắc đã vô tình kìm hãm sự phát triển của mạng lưới thần kinh trong gần 50 năm, trước khi sức mạnh điện toán và dữ liệu số hội tụ để đưa chúng ta đến thực tại ngày hôm nay.

Trên bình diện báo chí quốc tế, tờ New York Times Book Review đã có một câu bình luận vừa sâu sắc vừa hóm hỉnh: Trong tương lai, các chatbot có lẽ sẽ ngấu nghiến cuốn sách này để trả lời cho câu hỏi về những công ty đã cạnh tranh và đồng lõa để chế tạo ra thứ có thể là phát minh cuối cùng của giống loài chúng ta. Còn hiện tại, đây là một cuốn sách hấp dẫn tột độ dành cho con người. Tạp chí Fast Company vinh danh “Đại chiến AI” bằng một từ ngắn gọn: Rivets (Cuốn hút đến không thể rời mắt).

Tác giả Rivlin cũng đã chỉ ra rằng với chi phí huấn luyện các mô hình AI có thể lên tới 100 tỷ đô-la vào năm 2027, kỷ nguyên của các startup dường như đang bị đe dọa, nhường chỗ cho sự thống trị của các tập đoàn công nghệ khổng lồ.

Giữa một cuộc đua dài hạn mà không ai biết chắc công ty nào sẽ trở thành người chiến thắng cuối cùng, Đại chiến AI giống như một bản ghi chép lại giai đoạn đầu của cuộc đua AI khi mọi thứ vẫn đang diễn ra. Bằng lối kể chuyện giàu chi tiết với sự xuất hiện của những Elon Musk, Mark Zuckerberg hay Bill Gates, Rivlin đã ghi chép lại các bước đột phá ngay khi chúng vừa xảy ra. “Đại chiến AI” là bản tường thuật giàu tư liệu về giai đoạn AI bùng nổ, đồng thời cho thấy phía sau những bước tiến công nghệ vẫn là tham vọng, nỗi lo và các lựa chọn rất con người.

Gary Rivlin vốn là một nhà báo kỳ cựu chuyên viết về công nghệ và kinh doanh (từng viết cho tờ The New York Times). Nhờ đó, cuốn sách mang đậm tính báo chí điều tra: Ông không chỉ viết về những viễn cảnh màu hồng của AI mà còn cho thấy những áp lực, những quyết định vội vã, và cả những rủi ro đạo đức, pháp lý mà các công ty công nghệ sẵn sàng đánh đổi để không bị bỏ lại phía sau. Cuốn sách cũng cung cấp cái nhìn hậu trường từ phòng họp của các ban giám đốc đến những cuộc tranh luận của các nhà phát triển.

Đây là một cuốn sách rất đáng đọc dành cho những ai muốn hiểu rõ cuộc cạnh tranh quyền lực đang diễn ra tại Thung lũng Silicon. Điều còn đọng lại không chỉ là những mô hình AI mới nhất, mà là cảm giác rằng cuộc đua lớn nhất của thời đại này chưa bao giờ chỉ xoay quanh công nghệ. Nó luôn là câu chuyện về quyền lực, tiền bạc và con người.