Biên dịch: First News Hiệu đính: Viện Giáo Dục Shichida Việt Nam Giáo sư Makoto Shichida
- 4 - Mục lục Nuôi con bằng Yêu thương, Khen ngợi và Nhìn nhận 7 Lời ngỏ 9 Viện Giáo Dục Shichida Việt Nam 11 Phần mở đầu 15 1. Ba nguyên tắc kỳ diệu trong việc nuôi dạy con 15 2. Cuộc khảo sát về việc “khen ngợi” và “la mắng” 19 3. Con đường phạm tội của trẻ 21 Chương 1 - TÌNH YÊU THƯƠNG 1. Tận hưởng cảm giác hạnh phúc khi nuôi dạy con 24 2. Khi việc nuôi dạy con trở nên quá khó khăn, hãy xem lại bản thân mình 28 3. Tình yêu thương của cha mẹ giúp phát triển tâm hồn ở con 32 4. Chức năng của nội tiết tố 35 5. Tình yêu thương giúp tạo nguồn động lực cho con 39 6. Khi trẻ cảm nhận được tình yêu thương 43 7. Ôm ấp và vuốt ve con sẽ giúp đánh thức vùng thân não 46 8. Chú tâm lắng nghe những điều con nói 49 Chương 2 - SỰ NGHIÊM KHẮC 1. Nền tảng của kỷ luật là giúp con trở thành người có ý chí mạnh mẽ 53 2. Rèn luyện khả năng tự kiềm chế 57 3. Sự khắt khe lệch lạc 60 4. Các bậc phụ huynh nên nghiêm khắc với chính mình 63 5. Rèn luyện tinh thần cho con 67 6. Bạn có thể dạy dỗ con một cách nghiêm túc mà không cần la mắng 71 7. Chúng ta nên rèn kỷ luật cho con như thế nào? 74 8. Liệu bạn có đang dùng phương pháp la mắng vô lý? 79 Chương 3 - XÂY DỰNG LÒNG TIN CHO CON 1. Tạo dựng lòng tin cho con trước khi nghĩ đến kỷ luật 82 2. Đừng tập trung vào khiếm khuyết của con 85 3. Đừng xem trạng thái hiện tại của con là trạng thái hoàn thiện 87 4. Đừng cầu toàn trong việc nuôi dạy con 92
- 5 - 5. Đừng so sánh con với trẻ khác 96 6. Đừng chỉ chăm chăm học kiến thức sách vở 99 7. Con bạn vốn đã hoàn hảo với những gì con có 103 8. Hãy tin tưởng con 107 Chương 4 - NHỮNG LỜI GỢI Ý TÍCH CỰC 1. Lời gợi ý tích cực là công cụ giáo dục tuyệt vời nhất 109 2. Hãy là người mẹ tràn đầy nguồn năng lượng tích cực 113 3. Phương pháp 5 phút thủ thỉ 117 4. Ghi âm và mở những lời thủ thỉ cho con nghe 122 5. Phương pháp học hỏi dựa trên lời gợi ý tích cực 124 6. Hãy thôi nhìn nhận con một cách tiêu cực 128 Chương 5 - PHÁT TRIỂN TÂM HỒN CON 1. Điều quan trọng nhất cha mẹ phải làm 131 2. Những điều cha mẹ cần xem xét 135 3. Cảm động trước những điều con làm 138 4. Hãy biết ơn con 141 5. Hãy tôn trọng con như một con người độc lập 144 6. Giáo dục tại gia đình quan trọng hơn giáo dục tại trường? 148 7. Bạn có giao nhiệm vụ cho con mình không? 151 Phần kết - NUÔI DẠY CON LÀ VUN ĐẮP NHỮNG ƯỚC MƠ 1. Tại sao chúng ta phải học? 155 2. Những người cha tại một số quốc gia trên thế giới và những người cha Nhật Bản 158 3. Cha mẹ chắp cánh cho những ước mơ lớn lao 162 4. Hãy dạy con biết sáng tạo 165 Lời cuối
- 24 - Chương 1 TÌNH YÊU THƯƠNG Làm sao để thể hiện trọn vẹn tình yêu thương với con trẻ? 1. Tận hưởng cảm giác hạnh phúc khi nuôi dạy con Cách tốt nhất để cha mẹ thành công trong quá trình nuôi dạy con là tận hưởng quá trình này, giữ cho cả mình và con cùng vui vẻ. Nếu tâm lý của cha mẹ không thoải mái thì việc nuôi con sẽ khó diễn ra suôn sẻ. Những bà mẹ nuôi con khéo thường giữ cho con mình không bị buồn chán và giúp con vui vẻ trong từng khoảnh khắc. Đó sẽ là những bà mẹ chu đáo và tràn đầy tình thương. Năm 1981, Văn phòng Thủ tướng Chính phủ Nhật Bản đã thực hiện một cuộc nghiên cứu lớn trên phạm vi toàn cầu, nhằm tìm hiểu về mức độ hứng thú trong việc nuôi dạy con của các bà mẹ tại nhiều quốc gia khác nhau. Kết quả của cuộc nghiên cứu này cho thấy tỷ lệ những bà mẹ yêu thích và có hứng thú với việc nuôi con tại các nước như sau:
Chương 1: Tình yêu thương - 25 - - Anh: 70,9% - Tây Đức (cũ): 49,9% - Mỹ: 49,8% - Pháp: 38,8% - Nhật Bản: 19,8% - Hàn Quốc: 18,9% Số liệu này tuy đã cũ nhưng vẫn có thể cho thấy khuynh hướng của một số quốc gia. Rõ ràng là phần đông các bà mẹ Nhật không thật sự có hứng thú với việc nuôi con. Một nghiên cứu khác cho thấy khoảng 70% những lời mà các bà mẹ Nhật nói với con hằng ngày là những lời chỉ trích và mang tính tiêu cực. Sai lầm lớn nhất mà các bà mẹ thường phạm phải trong quá trình nuôi dạy con là thường xuyên la mắng và bới móc khuyết điểm của con. Điều này sẽ tạo nên bức tường “phản kháng” trong tâm trí của trẻ. Bức tường này sẽ khiến trẻ sẽ không còn ngoan ngoãn lắng nghe những gì mẹ nói. Bên cạnh đó, trẻ sẽ mất đi mong muốn được học hỏi. Đây là điều mà tôi muốn các bậc cha mẹ hiểu rõ. Những lời la mắng sẽ dập tắt đi tình yêu thương trong trái tim con trẻ. Sau này bất kể hai mẹ con có làm gì cùng nhau đi nữa thì đứa trẻ vẫn cảm thấy không hứng thú khi ở bên cạnh mẹ. Trái lại, khi một đứa trẻ được dạy dỗ cẩn thận mà không bị la mắng, con sẽ biết vâng lời và không có ý muốn phản kháng. Nhờ đó, những lời dạy bảo của mẹ sẽ dễ đi vào nhận thức của con hơn. Những đứa trẻ được
YÊU THƯƠNG, KHEN NGỢI VÀ NHÌN NHẬN: Bí quyết nuôi dạy con theo phương pháp Shichida - 26 - bao bọc trong tình yêu thương và sự dịu dàng của mẹ là những đứa trẻ có khả năng tiếp thu cao, biết vâng lời và biết đối xử tốt với mọi người xung quanh. Ngược lại, những đứa trẻ hay bị la mắng khắt khe thường có những hành vi như cắn móng tay, nói lắp bắp, cơ mặt giật giật và tè dầm. Chúng thường mất đi sự hăng hái và luôn dò xét biểu hiện của cha mẹ. Bạn hãy thử nghĩ xem điều gì sẽ xảy ra nếu bạn nói những lời này với chồng mình: “Anh phải chăm chỉ hơn nữa. Bằng không anh sẽ chẳng bao giờ trở thành trưởng phòng nổi đâu”, hoặc “Lương của anh thấp quá. Chồng của bà hàng xóm lương cao hơn nhiều”, hay “Không được xem tivi sau bữa ăn tối đâu nhé. Sao anh không đọc một ít tài liệu liên quan đến công việc của anh đi?”. Liệu cách nói chuyện như thế có khiến chồng bạn vui? Hay sẽ khiến chồng bạn nổi giận và rồi cả hai vợ chồng sẽ cãi nhau ngay lập tức. Nếu việc này tiếp diễn trong khoảng hai tuần, có thể chồng bạn sẽ đòi ly dị. Để chung sống hạnh phúc, vợ chồng cần phải thông cảm và nói chuyện tử tế với nhau. Nuôi dạy con cũng giống hệt như vậy, việc đối xử với con cái của bạn như một cá nhân độc lập là điều hết sức quan trọng.
Chương 1: Tình yêu thương - 27 - Trong cuộc sống hằng ngày, chúng ta rất ít khi khen ngợi lẫn nhau. Hãy thử quan sát cuộc sống hôn nhân của bạn mà xem. Ở nhà, vợ chồng bạn có hay khen ngợi lẫn nhau không? Trong một buổi hội thảo dành cho các cặp vợ chồng, người ta đã tiến hành một cuộc thử nghiệm. Người chủ trì hội thảo yêu cầu những người tham gia viết ra 15 điều tốt đẹp về người bạn đời của mình. Khi người đầu tiên viết xong 15 điều thì vẫn còn rất nhiều người chưa viết được gì. Thông thường chúng ta ít khi nhận ra và hầu như không ngợi khen ưu điểm của những người xung quanh. Tương tự, chúng ta cũng ít khi nhận ra và ngợi khen những ưu điểm của con cái. Đó chính là điểm trở ngại trong nhiều mối quan hệ. Cuộc thử nghiệm này được thực hiện nhằm giúp các cặp vợ chồng nhận ra việc khen ngợi lẫn nhau sẽ giúp làm sâu sắc thêm tình yêu giữa hai người. Một nhà tâm lý học đã từng nói: “Việc nuôi dạy con chẳng có gì khó cả. Bạn chỉ cần biết cách khen ngợi con mình. Tất cả mọi thứ đều phụ thuộc vào điều này. Nếu các con của bạn giữ ý tứ khi ăn uống thì hãy khen ngợi chúng. Nếu chúng vẽ được một bức tranh thì hãy khen ngay. Nếu chúng giúp bạn dọn dẹp nhà cửa thì đừng chần chừ nói những lời khen tặng. Đây là điều duy nhất mà bạn cần làm”.
YÊU THƯƠNG, KHEN NGỢI VÀ NHÌN NHẬN: Bí quyết nuôi dạy con theo phương pháp Shichida - 28 - Trong suốt cuộc đời mình, con người luôn né tránh hình phạt và tìm kiếm phần thưởng. Chúng ta luôn tìm kiếm lời khen ngợi và nỗ lực làm việc để có được những lời khen ấy. Lời khen sẽ giúp cuộc sống gia đình trở nên vui vẻ hơn. Nó sẽ làm cho tình yêu thương ngập tràn trong ngôi nhà bạn. 2. Khi việc nuôi dạy con trở nên quá khó khăn, hãy xem lại bản thân mình Bạn có cảm thấy việc nuôi dạy con càng ngày càng trở nên quá khó khăn không? Bạn có nhận thấy con mình có những hành vi kỳ lạ không? Nếu câu trả lời là có, nghĩa là bạn đã không biết cách thể hiện tình yêu dành cho con. Tôi cho rằng các bà mẹ đều từng trải qua giai đoạn thường xuyên la mắng con mình. Tùy theo mức độ la mắng, con họ bắt đầu hành xử một cách kỳ lạ. Nếu điều đó xảy ra thì bạn nên làm gì? Trong trường hợp này, người mẹ nên tự tìm cách thay đổi bản thân, chứ không nên cố gắng để thay đổi con mình. Khi người mẹ thay đổi thì con sẽ hoàn toàn thay đổi theo. Con cái là hình ảnh phản chiếu của cha mẹ. Tình trạng hiện tại của con là kết quả quá trình nuôi dạy của cha mẹ. Tất cả mọi ưu và khuyết điểm của con đều là kết quả của quá trình này. Nếu cha mẹ cố gắng thay đổi con mình bằng cách chăm chăm bới móc lỗi lầm của con, thường xuyên la mắng hoặc đánh đòn con thì cha mẹ chắc chắn không thể thành công. Vì vậy, hãy quyết định và thay đổi phương pháp một cách triệt để. Ngưng la
Chương 1: Tình yêu thương - 29 - mắng trong vòng một tuần lễ. Thay vào đó, cha mẹ hãy thử dạy con bằng cách khen ngợi. Cha mẹ nên giữ cho mình luôn vui vẻ, dịu dàng, trở thành ánh nắng sưởi ấm cho ngôi nhà. Bạn sẽ là người mẹ thành công nếu con cái bạn có thể xem mẹ như một người hỗ trợ tinh thần đáng tin cậy. Tiếc thay, điều ngược lại thường hay xảy ra. Bọn trẻ thường xuyên bị cha mẹ la mắng, chỉ trích và phê bình. Điều này xảy ra là vì cha mẹ đã quên mất rằng nuôi dạy con là khoảng thời gian thú vị, khiến cho việc học hỏi của con trở nên khó khăn hơn. Thay vì chăm chăm vào khuyết điểm của con cái và không khen ngợi chúng, cha mẹ hãy nhìn nhận những gì con đang có và cố gắng ngợi khen. Trẻ con, nếu có khuyết điểm thì cũng là chuyện bình thường. Nếu bạn thay đổi quan điểm, thì tất cả mọi điều con bạn làm đều trở nên đáng khích lệ. Để bắt đầu, bạn hãy thử khen ngợi con khi chúng hăm hở thức dậy vào buổi sáng. Cười thật tươi với con và nói: “Chào, Yuki. Sáng nay trông con thật vui vẻ và tràn đầy năng lượng. Mẹ rất hạnh phúc khi thấy con như vậy”. Khi bạn làm thế, con sẽ thấy nụ cười của bạn và sẽ cười đáp lại. Bạn có thể khen con thêm một lần nữa: “Con có nụ cười xinh ơi là xinh”. Khi con bạn tự mặc quần áo, bạn có thể khen con thay quần áo thật giỏi. Nếu con bạn chủ động chào người lớn thì bạn có thể khen con lễ phép. Cứ như thế,
YÊU THƯƠNG, KHEN NGỢI VÀ NHÌN NHẬN: Bí quyết nuôi dạy con theo phương pháp Shichida - 30 - hãy dùng khoảng 50 từ để khen con mỗi ngày. Nếu thái độ của người mẹ thay đổi, phản ứng của người con cũng thay đổi theo. Bí quyết để thay đổi thái độ của bản thân là hãy nhìn nhận con bạn với đúng những gì con đang có. Hãy chấp nhận những khuyết điểm của con và đừng chê bai dù chỉ một lần. Bạn chỉ cần khen ngợi những ưu điểm của con thôi. Nếu bạn không chú ý đến những khuyết điểm mà chỉ tập trung vào ưu điểm và khen ngợi con thì những ưu điểm sẽ ngày càng lớn mạnh, còn khuyết điểm sẽ từ từ biến mất.
Chương 1: Tình yêu thương - 31 - Thư của mẹ Con tôi xứng đáng được khen ngợi! Mỗi khi đọc lại các bài viết của ông, tôi càng nhận rõ tầm quan trọng của việc khen ngợi con lớn lao đến mức nào. Đáng ra hai mẹ con tôi đã có những khoảnh khắc vui vẻ bên nhau, nhưng… Tôi thường hồi tưởng lại những lúc tôi vô ý và lạnh lùng lớn tiếng khi nói chuyện với con. Tất cả những gì tôi kiên trì gây dựng với con trai sụp đổ nhanh chóng sau mỗi lần như vậy. Tôi biết mình cần phải điều chỉnh, nuôi giữ tình yêu thương và lòng tôn trọng. Tôi biết tất cả là lỗi của tôi, nhưng tôi lại xem đó là lỗi của con mình. Lối nghĩ này thật sự là một vòng lẩn quẩn. Từ khi con trai tôi còn rất nhỏ, tôi đã dẫn con đến hồ bơi. Trước kia, đứa con trai ba tuổi chín tháng của tôi thường đùa nghịch dưới nước rất vui vẻ. Nhưng cách đây ít lâu con tôi đột nhiên không thích nước nữa và bắt đầu có tật mút ngón tay trước khi ngủ. Gần đây, mối quan hệ giữa chúng tôi trở nên rất căng thẳng. Một ngày nọ, trong lúc đang học bài, con thở dài và nói: “Mẹ ơi, con thấy mẹ dễ nổi giận quá. Con không thích thế đâu”. Câu nói của con làm tôi bàng hoàng thức tỉnh, cứ như bị tạt một gáo nước lạnh vậy. Tôi cảm thấy con thật tội nghiệp. Những gì con có thể làm đều là những điều hiếm thấy ở trẻ cùng tuổi. Tôi nhận ra rằng tôi chưa khen ngợi con một cách xứng đáng. - T.C. Thành phố Yokohama
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI4NTM1Ng==