Bí quyết đạt năng suất cao trong công việc Ali Abdaal Feel-Good Productivity Vui Với Việc Mình Làm NEW YORK TIMES BESTSELLER
CHƯƠNG 1 TINH THẦN VUI CHƠI Nhìn bề ngoài, mọi thứ trong sự nghiệp của Giáo sư Richard Feynman đều có vẻ hoàn hảo1. Lúc mới hai mươi bảy tuổi, ông đã được ca ngợi là một trong những nhà vật lý vĩ đại nhất thế hệ của mình và được xem là người có khả năng tìm ra cách khai thác tiềm năng của năng lượng hạt nhân. Thời đó, ông là một trong những giáo sư trẻ nhất của Đại học Cornell danh tiếng ở phía bắc bang New York. Chỉ có một vấn đề: ông thấy chán vật lý. Vấn đề này bắt đầu từ giữa thập niên 1940. Mỗi khi nghĩ đến, ông lại thấy mệt mỏi. Mọi chuyện bắt đầu từ lúc vợ của Feynman, Arline, qua đời vì bệnh lao vào tháng Sáu năm 1945, vài tháng trước khi Thế chiến II kết thúc ở Mỹ. Sau khi vợ mất, mọi niềm vui trong đời vị giáo sư trẻ đều tan biến. Những ý tưởng từng truyền cảm hứng cho Feynman khi ông còn là nghiên cứu sinh giờ đây chỉ khiến ông thấy buồn tẻ và nhạt nhẽo. Tuy là một
Feel-good Productivity 28 giảng viên giỏi, nhưng với ông, việc giảng dạy chỉ là một việc vặt nhàm chán. Về sau khi nhớ lại, Feynman chia sẻ: “Tôi đơn giản là cạn kiệt năng lượng. Tôi có thể lui tới thư viện thường xuyên để đọc truyện Arabian Nights (Ngàn lẻ một đêm). Nhưng đến lúc phải tiến hành nghiên cứu, tôi không thể bắt tay vào việc. Tôi không có hứng thú”. Ông thấy việc bình bình sống qua ngày hóa ra cũng dễ dàng. Ông vẫn thích đi dạy, ngồi đọc sách trong thư viện và đi dạo quanh khuôn viên trường. Ông chỉ không thích nghiên cứu vật lý. Cuộc sống nói chung cũng dễ chịu. Đến cuối thập niên 1940, Feynman đã hoàn toàn chấp nhận con người mới của mình: một giáo sư vật lý không nghiên cứu vật lý. Cho đến một ngày, vài năm sau khi các vấn đề của Feynman bắt đầu, mọi chuyện đã thay đổi. Lúc đó ông đang ngồi một mình trong nhà ăn của trường, trước mặt ông là một nhóm sinh viên, và một sinh viên trong nhóm đó cứ liên tục ném một chiếc dĩa lên không trung. Feynman nhận thấy một chuyện kỳ lạ: khi chiếc dĩa xoay tròn và lắc lư trên không, tốc độ chuyển động của logo trường Cornell khắc trên dĩa có vẻ nhanh hơn cả tốc độ chuyển động của chiếc dĩa. Feynman nghĩ đó là một hiện tượng thú vị, nhưng không hẳn là một phát hiện xứng đáng nhận giải Nobel. Ông là người đã góp công giải mã quá trình phân hạch hạt nhân phức tạp, lẽ ra ông không nên ngồi đó suy ngẫm
29 Vui với việc mình làm về các đặc tính của chiếc dĩa lơ lửng trên không. Nhưng khoảnh khắc tò mò này đã nhen nhóm ngọn lửa thức tỉnh trong cõi lòng nguội lạnh của ông. Ông bắt đầu nhớ về điều đã thu hút mình đến với vật lý. Sau này ông kể lại: “Tôi từng say mê nghiên cứu vật lý. Vì sao? Vì lúc đó tôi tận hưởng vật lý như tận hưởng một trò chơi khám phá và chỉ làm bất cứ điều gì tôi thích. Điều tôi quan tâm không phải là đề tài tôi nghiên cứu có quan trọng đối với sự phát triển của vật lý hạt nhân hay không, mà là nó có hấp dẫn và làm tôi thấy hứng thú không”. Sau khi rời nhà ăn, Feynman hồi tưởng cách ông nhìn nhận thế giới khi ông còn là một thiếu niên. Quãng thời gian học trung học, ông luôn bị thu hút bởi những thứ mà người khác cho là rất bình thường hoặc hiển nhiên. Chẳng hạn, khi quan sát nước chảy ra từ vòi và nhận thấy càng xa vòi dòng nước càng thu hẹp, ông tự hỏi liệu mình có thể tìm ra những yếu tố tạo nên độ cong của dòng chảy không. “Đó không phải là chuyện mà tôi buộc phải tìm hiểu. Việc tôi nghiên cứu hiện tượng đó không có ý nghĩa gì đáng kể đối với sự phát triển của khoa học, và rất có thể trước tôi đã có người nghiên cứu rồi. Nhưng chuyện tôi tạo ra tác động gì không quan trọng, quan trọng là tôi được thỏa sức tìm tòi và sáng tạo.” Feynman tự hỏi: Phải chăng cách nhìn nhận đó chính là chìa khóa để mình tìm lại niềm vui trong vật lý? Nếu thay vì xem việc nghiên cứu vật lý như một nhiệm vụ phải làm, mình xem đó như một thú tiêu khiển thì sao?
Feel-good Productivity 30 “Tôi đã thay đổi cách nghĩ. Giống như việc tôi đọc Arabian Nights để giải trí, tôi sẽ chơi đùa với vật lý bất cứ khi nào tôi muốn, bất kể đề tài tôi nghiên cứu có quan trọng hay không.” Từ chiếc dĩa bị ném lên không trung, hành trình tận hưởng niềm vui của Feynman bắt đầu. Trong nhiều tuần sau đó, Feynman cố gắng lập các phương trình giải thích cách chiếc dĩa chuyển động trong không khí. Khi các đồng nghiệp của Feynman thấy khó hiểu và hỏi ông lý do, ông thản nhiên nói với họ: “Không có gì quan trọng cả. Tôi chỉ nghiên cứu cho vui thôi”. Nhưng càng đi sâu nghiên cứu những chiếc dĩa lắc lư, Feynman càng thấy đề tài này hấp dẫn. Không lâu sau đó, ông bắt đầu tự hỏi liệu chuyển động lắc lư của chiếc dĩa xoay tròn có giống với sự dao động của các electron trong nguyên tử không, hoặc liệu nó có liên quan đến nguyên lý hoạt động của điện động lực học lượng tử không. “Chẳng mấy chốc, ranh giới giữa làm và chơi không còn nữa, và tôi lại say mê nghiên cứu những vấn đề mà tôi thấy tò mò.” Quan trọng là lần này, việc nghiên cứu vật lý không còn khiến ông kiệt sức nữa. Cuối cùng, sự tò mò của Feynman đối với chiếc dĩa bị ném lên không trung đã giúp ông đoạt giải Nobel Vật lý. Mô hình ban đầu ông phát triển để giải thích sự dao động của chiếc dĩa rốt cuộc đã góp phần làm sáng tỏ điện động lực học lượng tử, lý thuyết mô tả cách ánh sáng và các hạt siêu nhỏ tương tác với nhau ở cấp độ lượng tử. Ông nói chỉ
31 Vui với việc mình làm cần tưởng tượng những chiếc dĩa đang xoay vun vút thì bạn sẽ có thể hình dung ra sự tương tác giữa ánh sáng và các hạt lượng tử. Giáo sư Feynman không phải là người duy nhất thành công nhờ “nghiên cứu cho vui”. Theo tôi biết, có ít nhất sáu nhà khoa học đoạt giải Nobel từng chia sẻ rằng thành quả của họ xuất phát từ niềm vui trong công việc. James Watson và Francis Crick, hai nhà sinh học đã khám phá ra cấu trúc DNA vào thập niên 1950, nói rằng quá trình nghiên cứu của họ là “xây dựng các mô hình phân tử và bắt đầu chơi đùa với chúng”. Alexander Fleming, nhà khoa học đã tìm ra kháng sinh penicillin2, từng kể rằng công việc của ông là “chơi đùa với vi sinh vật”. Donna Strickland, người đoạt giải Nobel Vật lý năm 2018, mô tả sự nghiệp của mình là “chơi với laser cường độ cao”. Còn Konstantin Novoselov, một trong hai người đồng nhận giải Nobel Vật lý năm 20103 nhờ khám phá ra graphenei, chia sẻ ngắn gọn: “Nếu chỉ chăm chăm muốn giành giải Nobel thì bạn sẽ không thành công. Cách chúng tôi làm việc thật sự rất vui”. Ngày càng có nhiều nghiên cứu ủng hộ cách làm việc chú trọng niềm vui. Ngày càng có nhiều nhà tâm lý học tin rằng thái độ “làm như chơi” chính là chìa khóa mang tới năng suất, một phần là vì nó khiến đầu óc chúng ta thoải mái. Như một nghiên cứu gần đây đã chỉ ra4: “Tác dụng tâm lý của việc vui chơi là phục hồi thể chất và tinh thần i Graphene (hay graphen): một dạng thù hình của carbon, với nhiều đặc tính vượt trội về khả năng dẫn điện, dẫn nhiệt, độ cứng, độ bền… nên được xem là vật liệu của tương lai.
Feel-good Productivity 32 vốn đã mệt mỏi của một người thông qua các hoạt động vui vẻ và thư giãn”. Cuộc sống vốn căng thẳng. Chơi đùa giúp đời thêm vui. Tinh thần vui chơi là nguồn năng lượng đầu tiên của chúng ta. Cuộc sống vốn căng thẳng. Chơi đùa giúp đời thêm vui. Nếu có thể sống vui như đang tham gia một trò chơi, chúng ta sẽ cảm thấy yêu đời hơn và làm được nhiều việc hơn. TẠO RA MỘT CUỘC PHIÊU LƯU Có thể bạn sẽ nghĩ “sống vui như đang tham gia một trò chơi” là chuyện nói dễ hơn làm. Là những người trưởng thành, chúng ta hiểu rõ rằng niềm vui không hề dễ kiếm. Khi chúng ta còn nhỏ, mỗi ngày của chúng ta đều giống như một cuộc phiêu lưu. Chúng ta hết chạy loanh quanh trong các trung tâm thương mại rồi lại khám phá từng ngóc ngách trong vườn, trèo cây và đu từ cành này sang cành khác. Chúng ta không quan tâm đến chuyện hoàn thành mục tiêu, cũng không cố gắng làm đẹp hồ sơ của mình. Chúng ta để trí tò mò dẫn lối và tận hưởng mọi việc mình làm mà không bận tâm đến kết quả.
33 Vui với việc mình làm Nhưng khi lớn lên, máu phiêu lưu của chúng ta dần bị mài mòn. Trừ khi cha mẹ bạn là những người có tư tưởng cấp tiến, nếu không thì rất có thể bạn cũng được dạy rằng bước quan trọng đầu tiên để trở thành người lớn là ngừng chơi đùa và bắt đầu sống nghiêm túc. Vậy là cuộc sống lẽ ra phải tràn ngập những cuộc phiêu lưu khám phá thì sau cùng lại hóa thành chuỗi ngày tồn tại tẻ nhạt và dễ đoán. Đó là một sai lầm, bởi vì hành trình khám phá chính là nhân tố quan trọng hàng đầu tạo nên niềm vui – và có lẽ là cả niềm hạnh phúc. Trong một thử nghiệm được tiến hành vào năm 2020 của Đại học New York và Đại học Miami5, các nhà khoa học đã cố gắng đo lường tác động của tinh thần khám phá trong việc tiếp cận thế giới. Họ đã mời hơn 130 người tham gia thử nghiệm và thuyết phục những người này cho họ theo dõi vị trí bằng chức năng định vị trên điện thoại. Trong những tháng tiếp theo, các nhà nghiên cứu đã nhắn tin cho những người tham gia để tìm hiểu về cảm xúc của từng người. Khi kết hợp dữ liệu từ hệ thống định vị với các tin nhắn phản hồi, các nhà khoa học đã nhận được kết quả đáng kinh ngạc: những người có nhiều trải nghiệm phiêu lưu hơn – chủ động khám phá những thứ mới mẻ và ngẫu nhiên, đi làm bằng một con đường khác với thường ngày hoặc thử một quán cà phê mới thay vì gắn bó với quán quen – thường cảm thấy hạnh phúc, phấn chấn và ít căng thẳng hơn. Nhóm nghiên cứu kết luận: tinh thần phiêu lưu là yếu tố then chốt mở ra những cảm xúc tích cực.
Feel-good Productivity 34 Như chúng ta đã thấy, điều đầu tiên chúng ta có thể làm để khai thác tiềm năng của việc vui chơi là biến cuộc sống thường nhật thành những cuộc phiêu lưu kỳ thú. Nhưng bằng cách nào? Với những công cụ phù hợp, chúng ta có thể tìm lại cảm giác phấn khích mà chúng ta từng có khi chạy khắp nơi trong các trung tâm thương mại hay đu mình trên những cành cây. Cách đầu tiên bạn có thể làm là chọn nhân vật của mình. Thử nghiệm 1: Chọn nhân vật của bạn Thú thật, tôi từng là một “tín đồ” chính hiệu của World of Warcraft (WoW) – một trò chơi nhập vai trực tuyến nổi tiếng được thiết kế nhắm đến những người đam mê trò chơi điện tử. Bắt đầu trò chơi, bạn chọn cho mình một nhân vật như pháp sư hắc ám, chiến binh, hiệp sĩ… để khám phá thế giới giả tưởng Azeroth. Sau đó, bạn có thể lập đội cùng những người chơi khác để du hành khắp Azeroth, tiêu diệt ác quỷ, nâng cấp vũ khí và tận hưởng khoảng thời gian đáng nhớ. WoW cũng nổi tiếng là có tính gây nghiện cao. Tôi biết đến trò chơi này năm tôi mười bốn tuổi, và trong suốt ba năm sau đó, tổng thời gian tôi đốt vào WoW là 4.416 tiếng đồng hồ, tương đương 184 ngày. Nói cách khác, trong ba năm đó tôi đã chơi trung bình bốn tiếng một ngày, tức một phần tư thời gian tôi có trong ngày nếu không tính lúc ngủ. Chơi như vậy là nhiều lắm.
35 Vui với việc mình làm Vì sao tôi ghiền WoW đến vậy? Vì đối với một đứa trẻ mười bốn tuổi, còn gì thú vị hơn việc tiêu diệt quái vật và thực hiện các nhiệm vụ (thật ra ngay cả khi đã trưởng thành, tôi vẫn thấy những việc đó khá hấp dẫn). Nhưng sự thật hiển nhiên này chỉ cho thấy vì sao người chơi cảm thấy hào hứng trong vài giờ chơi đầu tiên, chứ không thể lý giải tại sao họ tiếp tục dành thêm hàng ngàn tiếng đồng hồ để đắm mình trong trò chơi. Thành thật mà nói, sau một thời gian, cơ chế của trò chơi không còn mang tính giải trí nữa. Cứ làm đi làm lại nhiệm vụ giải cứu mèo cho dân làng mãi cũng nhàm. Tôi tin rằng điểm thu hút của WoW không nằm ở cơ chế của nó, mà ở việc nó giúp người chơi thoát ly thực tại. WoW mang đến cho người chơi một thế giới sống động khác hẳn đời thường, nơi bạn có thể thi triển phép thuật để tiêu diệt cả đội quân thây ma hoặc thuần hóa một con rồng và cưỡi nó bay khắp nơi. Quan trọng hơn, trong thế giới đó bạn là một người hoàn toàn khác với bạn ngoài đời. Trong trò chơi, tôi không phải là Ali Abdaal, cậu học sinh thiếu tự tin chỉ biết có sách vở và chơi thể thao dở tệ. Thay vào đó, tôi là Sepharoth, pháp sư hắc ám cao lớn và khôi ngô của tộc tiên máu, vai khoác chiếc áo choàng màu tím tung bay và dưới trướng có đội quân ác quỷ răm rắp nghe lệnh. Các hoạt động vui chơi tạo điều kiện cho chúng ta thể hiện những vai trò hoặc tính cách khác với ta của thường ngày, bất kể là thông qua việc hóa thân thành một nhân vật trong WoW hay chơi đóng kịch với bạn bè. Khi vào vai một nhân vật khác, chúng ta có thể bộc lộ những khía cạnh khác
Feel-good Productivity 36 của bản thân và cảm nhận sự thú vị trong những gì mình trải nghiệm. Khi bạn khoác lên mình một vai trò khác, tinh thần phiêu lưu trong bạn bắt đầu trỗi dậy. Chuyện hóa thân nghe có vẻ kỳ quặc, nhưng thật ra lại rất hữu ích. “Chọn nhân vật của bạn” không có nghĩa là đùng một cái biến thành con người khác (cũng không phải giả làm quỷ lùn trước mặt đồng nghiệp), mà là xác định kiểu trò chơi phù hợp nhất với con người bạn để bạn có thể chọn xem mình sẽ trở thành kiểu người chơi nào. Tiến sĩ Stuart Brown đã dành phần lớn sự nghiệp của mình để nghiên cứu tác động tâm lý của việc vui chơi6. Là một nhà tâm lý học lâm sàng, ông đã bắt đầu nghiên cứu lợi ích của việc vui chơi sau khi chứng kiến n hững tác dụng đáng kinh ngạc mà nó mang đến cho bệnh nhân. Về sau, ông thành lập Học viện Quốc gia về Vui chơi và trở thành giáo sư lâm sàng về tâm thần học tại Đại học California, Thành phố San Diego. Trong thời gian nghiên cứu về vui chơi, ông đã nói chuyện với hơn 5.000 người thuộc mọi tầng lớp xã hội – từ nghệ sĩ, tài xế xe tải cho đến những người đoạt giải Nobel – về ý nghĩa của việc vui chơi. Trong quá trình phỏng vấn, ông phát hiện đa số chúng ta đều có khuynh hướng chỉ đóng vai một hoặc hai kiểu nhân vật cụ thể. Khi xác định được kiểu nhân vật phù hợp nhất với mình, chúng ta có thể phát triển kiểu “tính cách vui chơi” tương ứng, từ đó giải phóng tinh thần phiêu lưu của mình7. Sau đây là tám tính cách vui chơi gắn liền với tám kiểu nhân vật mà Tiến sĩ Brown đã chắt lọc qua nghiên cứu của mình.
MỤC LỤC Lời giới thiệu 5 Bí mật bất ngờ của năng suất yêu đời 10 Vì sao năng suất yêu đời hiệu quả 14 Cách sử dụng quyển sách này 20 Phần 1 TIẾP THÊM NĂNG LƯỢNG 25 Chương 1: Tinh thần vui chơi 27 Tạo ra một cuộc phiêu lưu 32 Tìm kiếm niềm vui 42 Giảm thiểu áp lực 51 Chương 2: Cảm giác quyền lực 63 Nâng cao sự tự tin 67 Nâng cấp kỹ năng 78 Làm chủ công việc 86
Feel-good Productivity 342 Chương 3: Yếu tố con người 99 Tìm nền tảng chung 101 Cảm nhận niềm vui giúp đời 109 Giao tiếp nhiều hơn 117 Phần 2 VƯỢT CHƯỚNG NGẠI VẬT 129 Chương 4: Tìm kiếm sự rõ ràng 131 Màn sương bất định 137 Hãy hỏi “tại sao” 141 Hãy hỏi “làm gì” 149 Hãy hỏi “khi nào” 157 Chương 5: Tìm ra dũng khí 167 Thấu hiểu nỗi sợ 170 Làm vơi nỗi sợ 177 Vượt qua nỗi sợ 185 Chương 6: Bắt tay vào việc 197 Giảm lực cản 200 Hành động thực tế 205 Tự giúp chính mình 212
343 Vui với việc mình làm Phần 3 DUY TRÌ NĂNG LƯỢNG 221 Chương 7: Bảo tồn năng lượng 223 Kiệt sức do gắng sức và cách xử lý 227 Làm ít lại 230 Chống lại sự xao nhãng 237 Nghỉ ngơi nhiều hơn 244 Chương 8: Nạp năng lượng 255 Nạp năng lượng qua các hoạt động sáng tạo 258 Nạp năng lượng từ thiên nhiên 265 Nạp năng lượng tùy hứng 271 Chương 9: Điều chỉnh 281 Tầm nhìn dài hạn 289 Tầm nhìn trung hạn 297 Tầm nhìn ngắn hạn 305 Lời kết Hãy suy nghĩ như một chuyên gia về năng suất 315 Lời cảm ơn 321 Nguồn tham khảo 329
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI4NTM1Ng==