23 Nguyên lý 1 ÂM DƯƠNG (NĂNG LƯỢNG) 陰 陽 âm dương CẢM NHẬN NHỮNG DÒNG CHẢY NĂNG LƯỢNG ĐỂ THẤY RÕ NGUY VÀ CƠ Chúng ta sẽ lý giải âm dương là gì, để từ đó chỉ ra nơi nào bạn có thể nhận biết chúng và các lợi ích khi làm được vậy. Chương này cũng sẽ minh họa những phương thức giúp bạn phát triển cảm thức âm dương của bản thân trong cuộc sống thường ngày. Bạn sẽ nhận ra Đạo giáo gắn chặt với nguyên lý âm dương này. Đối với Đạo giáo, vạn vật đều mang cả tính âm lẫn tính dương. Âm dương là các đặc tính của sự vật, sự việc, chứ không phải bản chất. Bạn có thể xem chúng như hai màu trắng và đen tồn tại ở vạn vật với nhiều sắc độ xám khác nhau. Rồi bạn sẽ thấy, các hoàn cảnh, sự vật, sự việc và ngay cả con người đều mang trong mình những đặc điểm âm dương.
MAX LANDSBERG 24 Tính dương thường được mô tả như một tính tích cực. Dương (yang) có nhiều cách dịch, như “tươi sáng, rực rỡ; mở ra, mở rộng”. Hán tự của dương là một chỉ dẫn hữu ích nếu ta muốn hiểu rộng hơn các tầng nghĩa của nó. Dương 陽 là sự kết hợp giữa阝, tượng trưng cho ngọn đồi xoay ngang, với 昜 biểu trưng cho phía đón ánh nắng. Thế nên, dương mang ý nghĩa tươi sáng, minh nhiên, rõ ràng, có thể cắt nghĩa, có chủ đích và tích cực. Trái lại, âm 陰 là sự kết hợp giữa phía rợp bóng 侌 với ngọn đồi阝. Vậy nên âm tượng trưng cho các đặc tính bóng tối, ẩn tàng, bí ẩn, ngấm ngầm, thụ động và tiêu cực. Đặc biệt hơn, âm và dương không hề đối lập đến mức bài xích nhau, mà ngược lại, cả hai còn không ngừng tương hỗ. Biểu tượng ngọn đồi sẽ giúp ta hiểu thêm. Một bên quả đồi sáng sủa nhờ ánh dương tích cực do mặt trời chiếu rọi. Bên kia quả đồi lại âm u vì bị khuất nắng. Do đó, khi đêm chuyển sang ngày, đó là sự thay đổi từ âm sang dương, tạo nên dòng năng lượng tuôn tràn trên mặt đất. Nếu từng cắm trại đâu đó gần chân đồi, hẳn bạn sẽ cảm nhận được làn gió sớm mai thổi ngược lên đồi, và đến đêm thì gió lại từ đỉnh đồi tràn xuống. Để minh họa đơn giản hơn, bạn có thể xem âm dương như hai mặt của khí (hay sinh lực, sức sống). Khái niệm âm dương nổi tiếng với biểu tượng thái cực đồ (tai-jitsu) cho thấy Đạo giáo xem thế giới là một thể xoay vần liên tục và tương quan. Các Đạo sĩ có nhận thức rất sâu sắc về những nguồn lực tạo nên sự xoay vần ấy, nó được thúc đẩy bởi mối tương quan giữa tính âm thụ nhận và tính dương vận động. Không có gì tuyệt đối đứng yên,
SỨC MẠNH CỦA ĐẠO 25 đứng yên chỉ là một trạng thái trung gian của vận động, hay một trạng thái vận động ẩn ngầm: đứng yên thai nghén trong mình một khả năng chuyển động. Các Đạo sĩ biết rằng cuộc sống sẽ hạnh phúc và viên mãn hơn nếu ta có thể thích nghi với những đổi dời trong hoàn cảnh do âm dương thúc đẩy, và ngày càng tiến bộ theo thời gian. Quan điểm này đi ngược với triết học quy chuẩn của Tây phương. Ở phương Tây, chúng ta thường tập trung đạt đến những trạng thái cụ thể và thường xem sự thay đổi là tiến trình quá độ từ trạng thái này sang trạng thái khác. Dù Heraclitus nhấn mạnh rằng ta “không thể tắm hai lần trên một dòng sông” nhưng ông cũng không hề giải thích ta nên vận dụng tư duy ấy vào cách sống và suy tư thế nào. Tuy nhiên, Đạo giáo thì có. Âm và dương trong một tình huống cụ thể thường rất hiển nhiên: chủ động-bị động, hành động-phản ứng, đẩy-kéo. Cũng có khi tương quan giữa âm và dương sẽ khó nhận biết hơn: ý thức-tiềm thức, khỏe mạnh-mỏi mệt, nghèo nàn-giàu có, muốn bước một chân lên trước thì chân còn lại phải đạp ra sau. Quan trọng nhất là: không có điều gì tuyệt đối âm hoặc tuyệt đối dương. Một hoàn cảnh âm luôn luôn chứa đựng những hạt giống của mặt dương bổ khuyết, và ngược lại. Bạn có thể nhìn thấy điều đó ở biểu tượng thái cực đồ . Các hạt giống này được thể hiện như chấm đen ở nửa trắng và chấm trắng ở nửa đen. Một ví dụ dễ thấy ngoài đời
MAX LANDSBERG 26 chính là hình ảnh một người hung hăng: họ rõ ràng đang bùng phát khí dương, nhưng rất có khả năng họ đang ẩn giấu hạt giống của mặt âm bất an. Các Đạo sĩ xem sự tuần hoàn là điều không tránh khỏi. Âm dần chuyển thành dương, và ngược lại. Trong vòng tuần hoàn ấy, âm và dương sẽ cùng trỗi dậy. Sự trỗi dậy cùng nhau như vậy là một khía cạnh nền tảng của triết học Trung Hoa, gọi là tương sinh (xiang sheng). Lão Tử đã thể hiện rõ điều này ở chương 2 tác phẩm kinh điển Đạo Đức Kinh: Hữu Vô tương sinh, Nan Dị tương thành, Trường Đoản tương hình, Cao Hạ tương khuynh, Âm Thanh tương hòa, Tiền Hậu tương tùy. Có với Không cùng sinh, Khó và Dễ cùng thành, Dài và Ngắn cùng hình, Cao và Thấp cùng chiều, Giọng và Tiếng cùng họa, Trước và Sau cùng theo.
SỨC MẠNH CỦA ĐẠO 27 Hay chương 58 cũng có đoạn: Họa hề phúc chi sở ỷ, Phúc hề họa chi sở phục. Thục tri kỳ cực? Kỳ vô chính. Chính phục vi kỳ, Thiện phục vi yêu. Nhân chi mê, Kỳ nhật cố cửu. Họa là chỗ dựa của phúc, Phúc là chỗ núp của họa. Ai biết chỗ cùng của nó? Trên mà không ngay thẳng, Thì ngay trở thành ngụy, Thiện trở thành tà, Cái mê của người, Có đã lâu rồi. Khi mặt dương trong một tình huống hiển lộ, Đạo sĩ sẽ tìm kiếm mặt âm đang ẩn tàng để chỉ ra mối tương sinh, và ngược lại. Bằng cách cảm nhận âm và dương trong mỗi hoàn cảnh cụ thể, bạn có thể phân biệt rõ các dòng chảy của năng lượng, và nhìn ra các mối nguy - cơ. Cách này đặc biệt
MAX LANDSBERG 28 hữu ích cho các nhà lãnh đạo, hoặc trong cuộc sống thường ngày nói chung. Trong nguy có cơ, trong cơ có nguy. Những câu chuyện được kể ở các chương tiếp theo sẽ minh họa cho nguyên lý ấy trong thực tế. Tuy nhiên, các vòng tuần hoàn này không chỉ là sự dao động đơn thuần như con lắc đung đưa qua lại, mà chúng hình thành một tiến trình biện chứng, tức là có một sự dung hòa giữa âm và dương, tạo nên một chính đề mới cùng một phản đề mới bổ sung cho cặp chính-phản đề trước đó. Hai mặt mới này của vấn đề sẽ tương tác với nhau và tiến trình sẽ tiếp diễn, như thể chúng ta nhìn vấn đề dưới ống kính vạn hoa vậy. Quan điểm về tính toàn thể và năng động này là đặc trưng của Đạo giáo nói riêng, và thật ra cũng là của cả triết học châu Á nói chung1. Vậy thì, ta có thể quan sát nguyên lý âm dương ở đâu, và tại sao cần để tâm đến nó? Làm thế nào chúng ta có thể vận dụng thuần thục nguyên lý ấy? Đầu tiên là thông qua cơ thể. Bạn có thể bắt đầu với việc chú ý đến dòng chảy âm dương trong cơ thể mình. Toàn bộ nền y học cổ truyền của Trung Hoa (Đông y) đều dựa trên sự cân bằng âm dương. Đông y là chủ đề vượt xa phạm vi của quyển sách này, nhưng hãy cùng tìm hiểu nhanh quan điểm của họ về hệ thần kinh. Hệ thần kinh giao cảm của con người (phần dương) được kích hoạt khi xuất hiện hiểm nguy và căng thẳng. 1 Kaiping Peng, “Naïve Dialecticism and the Tao of Chinese Thought” trong Indigenous and Cultural Psychology, 247-262.
SỨC MẠNH CỦA ĐẠO 29 Nó giúp bạn sẵn sàng cho phản xạ “bỏ chạy, chiến đấu hay đóng băng”. Ngược lại, hệ thần kinh đối giao cảm (phần âm) phụ trách các chức năng “nghỉ ngơi và tiêu hóa”, hay “ăn uống và sinh sản”. Vấn đề với nhịp độ hối hả của ngày nay là bạn sẽ thường xuyên bị đẩy vào chế độ dương. Nếu dành quá nhiều thời gian ở tình trạng dương, bạn sẽ không có thời gian để nuôi dưỡng và chữa lành cơ thể. Điều này sẽ dẫn đến các vấn đề về giấc ngủ, căng cứng cơ, cảm giác thất vọng và lo âu. Bạn sẽ có nguy cơ bị khóa chặt vào chế độ này. Quá nhiều sự cương dương nối tiếp không ngừng sẽ khiến não bộ trở nên chai sạn – theo nghĩa đen. Khi bạn có thể điềm tĩnh, các tín hiệu từ cơ quan thụ cảm chủ yếu sẽ truyền đến phần vỏ não mới (neocortex) trước tiên. Đó mới là phần “lý trí” trong não bạn, quyết định sẽ chuyển tiếp tín hiệu cho hành động thế nào. Nếu một mối đe dọa từ bên ngoài cần hành động khẩn cấp, vỏ não mới của bạn sẽ truyền tín hiệu đến hạch hạnh nhân (amygdala). Sâu trong não, hạch hạnh nhân sẽ giải phóng adrenaline và cortisol để sẵn sàng cho bạn chiến đấu, bỏ chạy hay đóng băng. Nhưng nếu bạn không ngừng căng thẳng và lo âu, hệ thần kinh sẽ mở toang đường truyền tốc độ cao, tống đạt tín hiệu trực tiếp từ các cơ quan thụ cảm đến thẳng hạch hạnh nhân, trong khi phần vỏ não mới lý trí của bạn vẫn còn đang cố gắng kết nối mạng. Lúc này, các mối đe dọa nho nhỏ cũng có thể dẫn đến phản ứng tức thời đầy cực đoan. Trong quyển Emotional Intelligence (Trí tuệ cảm xúc), nhà tâm lý học Daniel Goleman đã gọi đó là vụ cướp hạch hạnh nhân, nhưng bạn cũng có thể gọi đó là chứng bỏ qua vỏ não mới.
MAX LANDSBERG 30 Ngược lại, nếu cân bằng được hai chế độ âm và dương, bạn có thể gia tăng năng lượng, sức khỏe và độ bình tĩnh. Câu hỏi là: ta có thể cân bằng được hai chế độ ấy không? Các thay đổi nào trong công việc hay thói quen xã hội có thể giúp ích cho chúng ta? Thứ hai là thông qua mức độ hoạt động. Phần đông chúng ta bùng nổ suốt ngày dài, thể hiện năng lượng dương, để rồi cuối ngày lại rơi vào trạng thái âm kiệt sức. Cách này cũng tạm ổn, nhưng có lẽ chúng ta nên dàn trải âm dương đồng đều hơn. Thậm chí, bạn còn nên cố gắng thu xếp ngủ một giấc ngắn vào giữa trưa, như Winston Churchill và Margaret Thatcher đã làm. Việc đó có thể giúp bạn “sạc pin” tâm hồn, còn hơn là cứ để cạn pin mới sạc – làm vậy sẽ khiến pin năng lượng của bạn dần hao mòn đi đấy. Thứ ba là thông qua tâm trạng. Hầu hết mọi người đều trải qua những giai đoạn hưng phấn (dương) và giai đoạn bất hạnh (âm). Nếu duy trì được sự hòa hợp âm dương, ta có thể nhìn ra mầm phúc trong cảnh họa. Từ đó, ta có thể ươm mầm hạnh phúc trở lại với đời mình. Điều đó sẽ tôi luyện cho bạn kiên cường hơn. Trái lại, sẽ thật tuyệt nếu bạn nhận ra rằng mặt tối (âm) kiểu gì cũng đến giữa một thời kỳ (dương) tràn ngập niềm vui, và sẵn sàng cho điều đó. Như vậy cũng là một cách để kiên cường trước khó khăn. Thông qua mối quan hệ với bạn đời hoặc những người bạn thân của mình. Bạn là típ người chia sẻ (dương) hay lắng nghe (âm)? Nếu bạn thường xuyên phát biểu, chia sẻ,
SỨC MẠNH CỦA ĐẠO 31 hãy thử lắng nghe nhiều hơn để học tập và động viên đối phương gắn bó với mình. Còn nếu bạn là mẫu người thích lắng nghe, hãy thể hiện bản thân, chia sẻ quan điểm của mình nhiều hơn. Việc ấy có thể truyền cảm hứng cho người khác và giúp bạn hòa quyện bền chặt với dạng thức Đạo của đối phương. Thông qua đội ngũ hoặc tổ chức mà bạn lãnh đạo. Các nhà lãnh đạo xuất sắc có thể cảm nhận tốt âm dương trong đội ngũ của mình. Ví dụ, họ sẽ biết những cộng sự nào thuộc mẫu người trầm tính (âm), và đâu là những người năng nổ (dương). Các lãnh đạo xuất sắc sẽ biết cách kết hợp các năng lượng này với nhau, để tạo thành sức mạnh tập thể lớn mạnh hơn, như chúng ta sẽ tìm hiểu ở phần sau. LỢI ÍCH VÀ CÁCH PHÁT TRIỂN Khi hòa hợp với các dòng chảy âm dương trong cuộc sống và trong chính bản thân mình, ta có thể thu được góc nhìn sâu rộng về mọi điều đang diễn ra. Bạn sẽ vận dụng năng lượng của mình khôn ngoan hơn, và nạp lại năng lượng hiệu quả hơn; bạn sẽ trở nên sáng tạo, dù với tư cách cá nhân hay lãnh đạo; bạn sẽ xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp hơn một khi thành thạo vũ điệu tương tác trong lúc giao tiếp với đối phương. Chỉ cần tuân thủ nguyên lý đầu tiên này, cuộc sống của bạn sẽ bắt đầu phát triển trôi chảy. Để đạt được
MAX LANDSBERG 32 lợi ích ấy, bạn cần nắm vững các bước để hiểu luật âm dương như sau: 1. Thực hành cảm nhận tính âm và tính dương trong nhiều hoàn cảnh khác nhau. Ví như nghệ thuật và kiến trúc đều có hai mặt gồm cấu trúc (dương) và khoảng không (âm). Âm nhạc có lúc kịch tính, khi lặng lẽ; lúc nhanh lúc chậm; lúc hân hoan, khi ủy mị. Các dòng sông khi chảy xiết, khi lại tĩnh lặng. Tâm trạng có thể hưng phấn hoặc sầu não. Hãy tinh chỉnh khả năng nhận biết âm dương và hiểu được chúng ẩn tàng trong nhau như thế nào. 2. Gia tăng độ nhạy cảm của bản thân trước vòng tuần hoàn âm dương, đồng thời chú ý các dòng chảy năng lượng. Ta có thể cảm nhận được những sự chuyển đổi ấy ngay trong việc... đi bộ. Bạn có thể bắt đầu với trạng thái âm, từ tốn tản bộ hoặc thả từng bước thảnh thơi, sau đó chuyển sang trạng thái dương với những bước diễu hành, oai vệ và hiên ngang. Cũng hãy thử tập thái cực quyền. Hãy chú ý nhịp điệu lên xuống của các cuộc hội thoại, các buổi thảo luận nhóm hoặc những tranh luận quanh mình. 3. Hãy thử nghiệm tăng tính âm hoặc tăng tính dương một cách có ý thức, và có thể là triệt để. Hãy chú ý những gì sẽ xảy ra khi bạn tăng cường một trong hai mặt âm, dương. Bạn có thể sắm vai thuần âm (chẳng hạn chuyên tiếp thu) hoặc thuần dương (chẳng hạn như quyết đoán) hơn thường ngày trong một tình huống nhất định.
SỨC MẠNH CỦA ĐẠO 33 THÀNH NGỮ VÀ TRUYỆN KỂ Trong ba chương tiếp theo, chương Bút dừng ý vẫn tuôn sẽ khám phá những khía cạnh cốt lõi của các dòng năng lượng âm dương. Kế đến, chương Khoét tường trộm sáng sẽ minh họa cho sức mạnh thường bị xem nhẹ của mặt âm và tính tuần hoàn của âm dương. Và chương Bát Tiên quá hải sẽ trình bày các biểu hiện khác nhau của âm dương và cách chúng có thể góp phần vào sự thành công của đội nhóm. Khi đọc các câu chuyện này, bạn hãy tự vấn: - Đâu là mặt âm và mặt dương của câu chuyện? - Làm sao để phân biệt âm và dương rõ ràng hơn trong đời sống? Chúng “tương sinh” như thế nào? Điều đó ngụ ý gì cho ta? - Việc điều phối mối tương quan âm và dương – nếu có thể – tạo ra thêm năng lượng cho ta như thế nào? Sau khi nghiền ngẫm các câu chuyện, có lẽ bạn sẽ muốn phát triển năng lực thấu thị đối với các dòng chảy âm dương. Khi đó, hãy dùng các bộ câu hỏi ở cuối mỗi câu chuyện, chúng sẽ giúp bạn phát triển hơn nhiều đấy!
382 MỤC LỤC Dẫn nhập VẬN DỤNG ĐẠO ĐỂ SỐNG TRONG DÒNG CHẢY................5 Nguyên lý 1 ÂM DƯƠNG (NĂNG LƯỢNG)................................................23 1. Bút dừng ý vẫn tuôn.............................................................35 2. Khoét tường trộm sáng........................................................49 3. Bát Tiên quá hải ...................................................................61 Nguyên lý 2 LÝ (KHUÔN MẪU) ................................................................73 4. Ngọa hổ tàng long ..............................................................87 5. Tái Ông thất mã....................................................................99 6. Thiên thời, địa lợi, nhân hòa..............................................109 Nguyên lý 3 TỰ NHIÊN (VỐN DĨ LÀ VẬY)...............................................121 7. Thuận theo tự nhiên...........................................................133 8. Trút bỏ xiêm áo hóa vô biên.............................................145 9. Thủy thiên nhu, thuận thời mà đợi....................................155 Nguyên lý 4 PHÁC (CHÂN PHƯƠNG)......................................................167 10. Tâm trai.............................................................................185 11. Ếch ngồi đáy giếng...........................................................195 12. Muốn một đường, làm một nẻo......................................203
SỨC MẠNH CỦA ĐẠO 383 Nguyên lý 5 VÔ VI (LÀM NHƯ KHÔNG LÀM)..........................................217 13. Mục vô toàn ngưu............................................................231 14. Bút vũ mặc ca....................................................................243 15. Một tấc thời gian quý hơn gang ngọc bích....................255 Nguyên lý 6 ĐỨC (SỨC MẠNH)...............................................................269 16. Đào lý mãn thiên hạ.........................................................285 17. Cá chép vượt long môn...................................................295 18. Quỷ phủ thần công..........................................................307 Nguyên lý 7 CHÂN NHÂN (TINH THÔNG)..............................................315 TÓM TẮT VÀ CHECKLIST....................................................331 Phụ lục 1: CON ĐƯỜNG PHÁT TRIỂN CỦA ĐẠO GIÁO...........337 Phụ lục 2: SÁU NHU CẦU CƠ BẢN CỦA CON NGƯỜI.............347 Phụ lục 3: TỪ VỰNG VÀ NGỮ NGHĨA..........................................349 LỜI CẢM ƠN..................................................................................351 GỢI Ý TÀI LIỆU ĐỌC THÊM.........................................................353 TÀI LIỆU THAM KHẢO..................................................................363
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI4NTM1Ng==