Lấy cảm hứng từ tài liệu về bộ lạc Kogi hiện vẫn sống trên rặng Sierra tại Nam Mỹ NHÀ XUẤT BẢN DÂN TRÍ
Lấy cảm hứng từ tài liệu về bộ lạc Kogi hiện vẫn sống trên rặng Sierra tại Nam Mỹ.
13 CHƯƠNG 1 AMAZON Người giáo sư già chậm rãi bước lên bục giảng, ông nhìn quanh giảng đường thưa thớt sinh viên. Lớp học của ông không nằm trong số những lớp được sinh viên ưa chuộng và ông thì nổi danh là giáo sư với những ý tưởng được coi là “kỳ lạ”. Ông chưa bao giờ phiền lòng vì chuyện đó. Ông đưa tay chỉnh cặp kính dày trên sống mũi cao, rồi chậm rãi cất tiếng: “Hôm nay chúng ta sẽ nói về rừng Amazon! Có ai biết gì về nó không?” Giảng đường rộ lên tiếng rì rầm, đó đây còn có tiếng cười, nhưng không ai trả lời. Rừng Amazon thì có ai không biết, đặc biệt với các sinh viên Khoa học Môi trường. Tôi ngạc nhiên không biết hôm nay giáo sư muốn nói chuyện gì. Lớp Bảo tồn Môi trường và Khoa học Xã hội này đã đi được nửa thời lượng của học phần, tuy đến lớp đều đặn nhưng đến giờ tôi vẫn không chắc mình ở đây để làm gì. Đa số sinh viên trong lớp nhỏ tuổi hơn tôi, tất cả đều là những thanh niên phơi phới đầy hoài bão, đang theo đuổi một tương lai nào đó. Tôi không có
NGUYÊN PHONG 14 những thứ đó. Tôi không còn tuổi trẻ. Tôi không còn ước mơ. Thậm chí tôi còn không biết trải qua mỗi ngày như thế nào. Gần mười lăm năm lăn lộn ở chiến trường, ngày giải ngũ, tất cả những gì tôi mang về là một mảnh hồn nhàu nát và những giấc mơ tối tăm. Hẳn tôi đã bỏ lại mình đâu đó ở chiến trường và khi trở về cũng không có ai chờ đợi tôi. Tôi quay lại trường học hoàn toàn không phải vì một dự định lớn lao nào mà chỉ vì chuyên gia trị liệu tâm lý khuyên tôi nên trở lại trường để làm quen với cuộc sống mới. Thật ra, tôi làm theo vì chẳng có gì khác để làm. Nhưng giáo sư của chúng tôi thì khác. Ông hào hứng tăng âm lượng giọng nói trầm ấm của mình: “Dĩ nhiên các em biết về rừng Amazon, nhưng hôm nay chúng ta sẽ nói về các nền văn minh liên quan đến khu vực này. Ai cho tôi biết vài thông tin về rừng Amazon đi nào. Khởi động một chút chứ!” Một cánh tay giơ lên. “Amazon là rừng nhiệt đới lớn nhất thế giới, đóng góp 20% lượng ô-xy được tạo ra qua quá trình quang hợp trên Trái Đất, diện tích chiếm một phần lớn Nam Mỹ, bao trùm lên chín quốc gia chung quanh. Brazil là quốc gia có diện tích rừng Amazon lớn nhất, khoảng 60%, còn lại là Peru, Colombia, Venezuela, Bolivia, Guyana, Ecuador và Suriname. Hệ sinh thái Amazon chứa khoảng 10% tổng số loài sinh vật trên Trái Đất, trong đó có vô số loài đặc hữu, và sông Amazon là con sông có lưu lượng nước lớn nhất thế giới.”
RỪNG XANH NƯỚC BẠC 15 “Chính xác”, giáo sư chỉ vào tấm bản đồ Nam Mỹ được chiếu lên màn hình. “Bắt nguồn từ rặng Andes, xứ Peru, sông Amazon có chiều dài được công nhận hiện nay là khoảng 6.400 ki-lô-mét, chỉ đứng sau sông Nile. Với hàng trăm phụ lưu tỏa rộng khắp khu vực, con sông cung cấp nước cho hàng triệu loài động thực vật, trong đó có rất nhiều loài mà hiện nay chúng ta còn chưa biết đến. Hiện nay, chúng ta ước tính ở khu vực này có khoảng hơn 400 bộ lạc bản địa sinh sống, đa số chưa từng tiếp xúc với nền văn minh của chúng ta, và còn có thể có những bộ lạc sống cách biệt ở những vùng sâu xa mà chúng ta chưa từng biết tới. Quá trình khai thác rừng nhiều năm nay đã ảnh hưởng đến những bộ lạc này, một số đã được di dời, tái định cư. Tất nhiên chuyện này không diễn ra nhẹ nhàng mà đã có nhiều xung đột đổ máu. Ngay cái tên Amazon cũng liên quan tới điều này.” Giáo sư dừng lại, chuyển sang trang khác trên màn hình rồi chậm rãi nói tiếp. “Người châu Âu đầu tiên phát hiện ra Amazon là Francisco de Orellana, một nhà thám hiểm người Tây Ban Nha. Năm 1541, khi Orellana đến khu vực này để tìm kiếm El Dorado, ‘thành phố vàng’ huyền thoại, ông phát hiện vùng này có nhiều lâm sản, khoáng sản và các mỏ vàng, mỏ bạc. Năm 1542, ông đến sông Amazon, thời điểm này chưa được đặt tên. Chính trong lần thám hiểm này, ông đã chạm mặt với những nữ chiến binh bản địa vô cùng thiện chiến, khiến ông nhớ đến những người Amazon huyền thoại trong thần thoại Hy Lạp và do đó, ông có cảm hứng đặt tên cho khu vực này là Amazon. Orellana
NGUYÊN PHONG 16 đã tổ chức nhiều chuyến du khảo cho các phái đoàn thám hiểm cũng như giúp một số giáo sĩ và di dân từ châu Âu đến định cư tại miền này. Sự hiện diện của người Âu tại đây, phần lớn là những người đi chinh phục, khai phá, tìm vàng và truyền giáo, đã để lại hậu quả hết sức tai hại cho dân bản địa. Họ bị lây nhiễm những bệnh tật phát xuất từ châu Âu như đậu mùa, thương hàn, giang mai, v.v… vốn là những căn bệnh không hề có ở khu vực này trước đó. Do chưa có khả năng miễn dịch với những căn bệnh lạ này, đa số dân bản địa tiếp xúc với người Âu đều bị lây bệnh rồi chết. Trong nhiều năm, các bệnh truyền nhiễm này đã lây lan khắp nơi, gieo rắc kinh hoàng và giết chết rất nhiều người bản địa.” Giảng đường rộ lên những tiếng xì xào, đây đó còn có tiếng cười. Tôi biết bọn họ đã bắt đầu thấy chán, sinh viên môi trường hẳn đã nằm lòng những câu chuyện này. Đợi tiếng cười và xì xào lắng xuống, vị giáo sư trầm ngâm giây lát rồi tiếp tục: “Một người nữa cũng ghi dấu ấn khám phá vùng này là Percy Fawcett. Ai có thể kể lại câu chuyện của nhà thám hiểm này?” Một thanh niên có mái tóc vàng xoăn tít, đeo cặp kính cận dày, giơ tay: “Percy Fawcett là một sĩ quan quân đội và là nhà thám hiểm người Anh. Vào đầu thế kỷ 20, ông đến đây nghiên cứu và kết luận rằng vùng này có rất nhiều sinh vật lạ lùng chưa ai biết tới. Ông kể lại việc này trong một cuốn sách, nhưng đa số mọi người không tin đó là sự thật. Ví dụ như ông viết về một loài trăn khổng lồ, to hơn các loài trăn lớn được biết đến lúc đó,
RỪNG XANH NƯỚC BẠC 17 có thể nuốt trọn một con nai. Ông kể về loài sinh vật nửa lợn, nửa trâu có đôi mắt sáng như đèn hay loài khỉ nhỏ lông lá rậm rạp nhưng có thể bay được. Ông báo cáo với Hội Địa lý Hoàng gia rằng những sinh vật lạ từ buổi bình minh của loài người hiện vẫn còn lang thang ở những vùng mà bước chân con người chưa đặt tới được. Cuối cùng, ông mất tích trong chuyến thám hiểm tìm kiếm nơi mà ông gọi là thành phố Z.” Vị giáo sư tiếp lời: “Z! Đúng vậy. Percy đã được tiếp cận với những tài liệu thám hiểm của các nhà thám hiểm sống cách ông hàng thế kỷ, ông được truyền cảm hứng và bắt đầu tin rằng đâu đó sâu trong rừng có tồn tại một thành phố cổ gọi là ‘Z’, nơi có nền văn minh vô cùng tiên tiến, có những lối đi dát vàng, có máy móc di chuyển trên không. Tuy nhiên, không ai tin ở rừng sâu, nơi ở của những bộ lạc hoang dã, lại có nền văn minh đủ sức chế tạo máy móc tối tân như vậy. Thời điểm đó, chúng ta đã chế tạo được máy bay, dù tương đối thô sơ nhưng đã được xã hội văn minh khi đó coi là phát minh diệu kỳ, vì thế, người ta không tin trong rừng sâu lại có nơi chế tạo được thứ tiên tiến hơn. Không cam tâm bị coi là kẻ bịa đặt, Percy đã tổ chức các chuyến thám hiểm khu vực Amazon, quyết tâm tìm ra thành phố Z, nhưng đoàn của ông đã mất tích một cách bí ẩn. Không ai biết chuyện gì đã xảy ra với họ nhưng những ghi chép ông để lại đã khuyến khích nhiều nhà thám hiểm khác trở lại vùng này để tìm thành phố Z. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có ai tìm ra tông tích gì. Dẫu vậy, khả năng tồn tại các nền văn minh khác là điều chúng ta không thể phủ nhận.”
NGUYÊN PHONG 18 Một sinh viên ngồi cuối lớp phát biểu với giọng hào hứng: “Với công nghệ hiện nay, chúng ta đã có các vệ tinh bay quanh Trái Đất có thể ghi hình, ví dụ như Google Earth, biết đâu không lâu nữa ta có thể tìm thấy thành phố này.” Một sinh viên khác ngắt lời: “Tin làm gì chuyện viển vông đó. Đó chẳng qua là câu chuyện tưởng tượng của những kẻ đi xa về nhà nói phét mà thôi. Nghĩ mà xem, ở rừng núi hoang vu, các bộ lạc thậm chí còn không mặc quần áo, làm sao có thể chế tạo ra những máy móc tiên tiến hay có nền văn minh vượt trội được. Vô lý.” Vị giáo sư già mỉm cười gật đầu, điềm đạm đáp lời: “Tất nhiên, chúng ta có quyền nghi ngờ những câu chuyện mà các nhà thám hiểm này kể lại. Có thể đó chỉ là trí tưởng tượng phong phú của các nhà thám hiểm phóng đại lên để tô điểm cho hành trình khám phá của mình mà thôi. Tuy nhiên, chúng ta cũng không nên kết luận vội vàng về những điều chưa biết rõ. Chúng ta không nhìn thấy thứ gì đó không có nghĩa là nó không tồn tại. Tôi mong các em ghi nhớ điều này, chỉ có như vậy các em mới nuôi dưỡng được một tinh thần khoa học cởi mở.” Ông nhìn quanh lớp học rồi thong thả nói thêm: “Khi xưa, đa số người Âu tin rằng thế giới chỉ bao gồm vài quốc gia quanh Địa Trung Hải, cho đến khi giao tiếp với người Ba Tư, họ mới biết đến Ấn Độ và Trung Hoa. Vì tự hào với nền văn minh của mình, người Âu coi những dân tộc khác
RỪNG XANH NƯỚC BẠC 19 là kém cỏi, thiếu văn minh hơn, nhưng rồi các tài liệu lịch sử đã cho thấy, từ ngàn xưa, người Ai Cập, Ba Tư, Ấn Độ và Trung Hoa đã biết vị trí của các tinh tú và đặt ra những niên lịch vô cùng chính xác. Hiển nhiên, chúng ta phải đặt câu hỏi: Làm sao người xưa, chỉ với đôi mắt thường, lại biết được vị trí của các tinh tú ở rất xa Trái Đất? Tại sao các kiến thức thiên văn của họ tiến bộ và chính xác như thế cho dù họ không hề có các công cụ tối tân? Đa số người Âu tự hào về nền văn minh của mình, tự cho rằng nền văn minh của họ là tiến bộ nhất trong khi không biết gì về những nền văn minh khác như Lưỡng Hà hay Trung Hoa. Sự kiêu ngạo đã khiến họ bỏ qua nhiều cơ hội tìm hiểu về các nền văn minh còn tiến bộ hơn họ.” Buổi học chuyển hướng một cách kỳ lạ. Tôi cũng đã quen với điều này trong lớp học của giáo sư. Ông bắt đầu một bài giảng, nhưng nếu xuất hiện một chủ đề thú vị và hấp dẫn, thu hút được sự tham gia của sinh viên, ông sẵn sàng đi theo chủ đề đó, trước khi quay lại bài giảng ban đầu. Không khí giảng đường lúc này đã sôi nổi hơn, những tiếng rì rào thảo luận cũng bắt đầu trở nên nghiêm túc. Tôi không quá hứng thú với đề tài này nhưng cũng bắt đầu chú ý vào bài giảng. Cậu sinh viên ngồi trước tôi hai dãy bàn lên tiếng: “Nếu những nền văn minh đó tiến bộ như vậy thì tại sao họ lại dễ dàng bị chúng ta chinh phục? Rõ ràng người Âu đã đi khắp thế giới, chinh phục gần như mọi quốc gia. Người Tây Ban Nha chẳng mất bao lâu đã tiêu diệt được các đế chế như Inca, Aztec, đặt trọn vùng này dưới sự bảo hộ của họ. Đây rõ ràng là một ví dụ về sự vượt trội của người châu Âu so với
NGUYÊN PHONG 20 những thổ dân da đỏ. Từng có lúc châu Âu nắm quyền kiểm soát gần như toàn bộ thế giới, chẳng phải điều đó cho thấy các nền văn minh khác là kém cỏi hoặc yếu nhược hay sao?” Giáo sư gật đầu với một nụ cười đầy ẩn ý: “Quả đúng là châu Âu từng kiểm soát phần lớn thế giới, có thuộc địa ở khắp nơi. Nhiều người cho rằng sức mạnh của châu Âu đến từ việc họ có nền văn minh vượt trội, khoa học kỹ thuật tiến bộ và tiến hành công nghiệp hóa sớm. Tuy nhiên, cách giải thích này không phù hợp với thực tế. Việc châu Âu nhanh chóng vươn lên vị trí bá chủ thế giới đến từ việc họ đặt trọng tâm phát triển vào chiến tranh, chinh phục và chiếm đoạt bằng vũ lực. Người Âu chú trọng phát triển sức mạnh quân sự và ám ảnh với việc theo đuổi vinh quang trên chiến trường. Không chỉ vậy, các nước châu Âu còn khuyến khích các cuộc viễn chinh để thâu tóm của cải và tìm kiếm thuộc địa mới. Trong khi đó, các nền văn minh châu Á, châu Mỹ hay Trung Đông vốn đi theo hướng khác, họ phát triển và sử dụng kiến thức vào những lĩnh vực như nhân văn, khoa học hay nghệ thuật. Không thể kết luận nền văn minh này cao hơn nền văn minh kia dựa trên thắng lợi quân sự.” Đó là lần đầu tiên tôi cảm thấy có sự kết nối với điều giáo sư vừa nói. Tôi cầm súng ra chiến trường vì từng tin vào thứ vinh quang và công lý mà vũ lực có thể mang lại, nhưng rồi tất cả những gì tôi góp nhặt được cho cuộc đời mình là sự chết chóc vô nghĩa, là tiếng hấp hối của đồng đội, là những tiếng khóc than và thù hận từ mọi phía. Văn minh gì cái sự tàn bạo đó?
486 Lời tác giả 5 PHẦN I - GIẢI NGŨ 11 Chương 1 - AMAZON 13 Chương 2 - NHỮNG KẺ BÊN LỀ 43 Chương 3 - TIẾNG GỌI CỦA RỪNG THIÊNG 65 PHẦN II - RỪNG XANH NƯỚC BẠC 89 Chương 4 - RIO DE JANEIRO 91 Chương 5 - NHỮNG NGƯỜI SƠN MÌNH MÀU XANH 113 Chương 6 - NHỮNG NGÀY Ở RỪNG 127 Chương 7 - MAPATHI 149 Chương 8 - ÂM NHẠC CỦA THIÊN NHIÊN 169 Chương 9 - THIÊN NHIÊN LÀ NHÀ 187
487 Chương 10 - THẾ GIỚI VÔ HÌNH 209 Chương 11 - RỪNG LÀ NGÔI TRƯỜNG VĨ ĐẠI 233 Chương 12 - LỜI NHỜ CẬY 263 Chương 13 - MAPATHI VÀ FABIAN 285 Chương 14 - THẢM HỌA THIÊN NHIÊN 305 Chương 15 - CHỮA BỆNH 337 Chương 16 - THIẾT KẾ DI TRUYỀN 357 Chương 17 - QUYẾT ĐỊNH CỦA FABIAN 381 Chương 18 - TÂM THỨC THUẦN TÚY 401 Chương 19 - CÂU CHUYỆN CỦA MAPATHI 425 Chương 20 - CÁC BẠN TÔI 437 Chương 21 - THÔNG ĐIỆP CUỐI 461
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI4NTM1Ng==