THE RIGHT TO DO NOTHING
CHƯƠNG 1 Những điều ta không thể biết khi không dừng lại
20 • THE RIGHT TO DO NOTHING Bước đi theo tốc độ của riêng mình Có một hạng mục thể thao gọi là đi bộ điền kinh1. Đây là môn vận động mà thắng thua được quyết định bởi việc đi nhanh hơn trong một quãng đường đã định. Có hai nguyên tắc quan trọng trong môn đi bộ điền kinh, không được đồng thời đặt hai chân xuống mặt đất, và chân trụ chống đỡ cơ thể không được gập mà phải luôn duỗi thẳng. 1 Đi bộ điền kinh là một phân môn cự ly dài thuộc môn điền kinh, quãng đường đi bộ có thể dài từ 3km tới 100km. - ND
QUYỀN TÁCH KHỎI ĐÁM ĐÔNG • 21 Do đó, khi nhìn những vận động viên đi bộ sải bước, bạn sẽ thấy mông họ đánh sang trái, phải và họ tiến về phía trước giống như đang nhảy múa. Việc vất vả nhất trong đi bộ điền kinh không phải là lập các kỷ lục xuất sắc, cũng không phải là vượt qua giới hạn của thể chất, mà là chịu đựng ham muốn được chạy nhảy. Nếu chạy thì hai đầu gối có thể gập duỗi một cách tự do, và dĩ nhiên càng có thể đến đích nhanh hơn. Thế nhưng, ngay khi các vận động viên đi bộ bắt đầu chạy, họ sẽ bị tước quyền thi đấu, bởi họ đã phạm vào nguyên tắc quan trọng nhất của trận đấu. Nguyên tắc nhẫn nại bước đi bằng sải chân của riêng mình dù kết quả lẫn đích đến đang hiển hiện trước mắt. Nguyên tắc chịu đựng sự nôn nóng muốn đốt cháy giai đoạn và ngay lập tức đi đến kết quả. Cuộc sống cũng hệt như một cuộc thi đi bộ điền kinh vậy. Những khi thấy như người khác đang chạy, đang bay, chỉ riêng mình vẫn giậm chân tại chỗ, bạn chỉ cần có thể tự nhủ rằng nguyên tắc cuộc đua mà mình tham gia có sự khác biệt, rằng bạn
22 • THE RIGHT TO DO NOTHING đang sử dụng cơ bắp trong chừng mực thích hợp và vui với từng bước đi của mình, thì bạn hẳn là một người hoàn toàn lý trí và đầy can đảm. Không phải tất cả mọi người đều phải chạy như một vận động viên điền kinh hay một vận động viên ma-ra-tông. Tôi chỉ cần đi bằng sải chân hợp với mình, bằng nhịp bước hợp với cơ bắp mình. Trên đường đi, nếu có bắt gặp những phong cảnh khiến tôi muốn rơi nước mắt, hay những con người tốt đẹp đến mức không thể bỏ lỡ, tôi sẽ cảm động, hân hoan ngỡ ngàng vì được tiếp xúc với những diệu kỳ của cuộc sống…
QUYỀN TÁCH KHỎI ĐÁM ĐÔNG • 23 Tại sao chúng ta không thể nghỉ ngơi với trái tim thanh thản? Tôi có lần được nghe kể chuyện về việc Trí Quang Đại sư (Pomnyun Sunim)1, người dẫn dắt Hội Tịnh Độ (Jungdo) từng bị áp giải đến Cục Công an và chịu tra tấn tại đây vào thời chính quyền độc tài quân sự. “Cô có biết đâu là lúc đáng sợ nhất khi bị tra tấn không? Tra tấn bằng điện? Tra tấn bằng nước? Tất cả đều không phải. So với khi bị tra tấn, khoảnh khắc nghỉ giải lao đáng sợ hơn nhiều, 1 Pomnyun Sunim là một tu sĩ Phật giáo Hàn Quốc.
24 • THE RIGHT TO DO NOTHING đến mức da thịt cũng run rẩy. Giải lao là lúc những người tra tấn tôi ngồi nói chuyện phiếm với nhau. Nào là lo lắng vì thành tích học tập của con họ không đi lên, nào là rủ nhau tan ca đi làm chén rượu… trong khi tôi đang đông cứng người vì nỗi sợ một đợt tra tấn mới lại bắt đầu khi giờ giải lao kết thúc.” Lời của Trí Quang Đại sư thỉnh thoảng lại hiện lên những khi tôi được nghỉ giải lao giữa cuộc sống bộn bề công việc. Cơ hội hiếm hoi có thể nghỉ ngơi thường đến khi bản thân đã chạy đua đến kiệt quệ. Thế nhưng càng quen dần với việc chỉ có chạy, tôi càng chật vật trong nỗi bất an thay vì nghỉ ngơi cho tốt. Giống một người đang khổ não: “Đợt tra tấn tiếp theo sẽ đau đớn đến mức nào đây? Liệu mình có vượt qua được không?”. Mỗi khi viết sách, bán kính sinh hoạt của tôi thu hẹp lại vừa bằng khoảng không của những con thú cưng được nuôi trong căn hộ chung cư. Như những chú chó sống đời nuôi nhốt, luôn đợi chờ thời khắc được dắt đi dạo, việc ra ngoài vào lúc mặt trời lặn cũng trở thành lạc thú to lớn với
QUYỀN TÁCH KHỎI ĐÁM ĐÔNG • 25 tôi. Chỉ có điều, tôi còn làm những việc mà những chú chó không bao giờ làm. Tạm bỏ lại phía sau những thể loại mạng có hay không có dây đã từng thân thuộc, tôi làm những việc như viết thư tay, nghe radio, hoặc chầm chậm theo dõi nhịp hít vào thở ra lên xuống giữa bụng và xương sống. Từng ngày, từng ngày trôi qua một cách có nguyên tắc. Những hôm có mưa hoặc gió to, tôi sẽ không ra ngoài đi dạo. Qua ô cửa sổ, tôi dõi theo sự phai mòn chầm chậm của những mái nhà hàng xóm vốn đã cũ kỹ. Tôi để lên dĩa túi lưới lọc cà phê bên trong có lớp bã hạt còn sót lại sau khi nước cà phê đã nhỏ hết, rồi ngửi mùi của đám bã ấy. Và tôi hay mường tượng về một chuyến hành trình cho đến khi mùi đất mơ hồ của đại lục xa xôi, mùi nắng hong khô hạt cà phê đến được với tôi. Hễ mà thời kỳ viết lách rơi vào những ngày xuân hoa nở trắng rợp như cốm rang nổ, hay những ngày thu lá phong phủ kín núi đồi là tôi lại thấy khổ sở. Bởi tôi muốn được là một người thưởng thức thay vì chỉ là người quan sát bốn mùa. Nhưng thay vì thật sự làm vậy, chỉ có những quyết
26 • THE RIGHT TO DO NOTHING tâm trong tôi ngày càng dâng cao. Tôi tự nhủ mình sẽ nghỉ ngơi thật tốt. Chỉ cần hoàn thành đợt sáng tác này, chỉ cần kết thúc tốt đẹp công việc này thôi, tôi nhất định sẽ nghỉ ngơi thật tốt. Tôi sẽ sống vui vẻ đến mức đủ để ghi vào sách kỷ lục Guinness. Tôi quyết tâm, rồi lại quyết tâm. Thế nhưng, là một người đã đôi lần vướng phải quá trình này, tôi biết rõ rằng tôi không thể nào thật sự nghỉ ngơi một cách tử tế được khi việc phải làm chỉ mới ở giai đoạn nghỉ giữa giờ. Rằng việc tôi dễ để mặc thời gian trôi trong trạng thái lưng chừng không đồng nghĩa với việc mình đang nghỉ ngơi vì không làm việc. Tôi có một người quen là giáo viên trung học phổ thông. Sau suốt một năm chăm chỉ chuẩn bị, năm nay người bạn ấy đã được chọn vào một dự án nghiên cứu do Sở Giáo dục làm chủ quản, được trải qua một năm tự do nhàn rỗi. Người bạn này đã từng rất ghen tỵ với tôi, một trường hợp ngoại lệ có nhiều thời gian ngủ nướng vào buổi sáng và không bị trói buộc bởi việc đi làm mỗi ngày. Nay vừa đúng lúc ước nguyện của bạn trở thành sự thật, niềm vui ấy không biết lớn đến nhường nào.
QUYỀN TÁCH KHỎI ĐÁM ĐÔNG • 27 Vào ngày khai giảng sau khi kết thúc kỳ nghỉ đông, người bạn ấy đã gọi điện cho tôi và tuyên bố. “Mình hôm nay sẽ đi bộ chậm thôi. Rất chậm. Có việc cần đi xa mình cũng sẽ không lái ô tô đâu. Mình sẽ phải đi chầm chậm bằng tàu điện và xe buýt thôi. Cậu hỏi tại sao à? Hôm nay là ngày tất cả mọi người đều đi làm mà. Và là ngày đầu tiên mình không cần phải đi làm. Ha ha ha!” Trong giọng nói của người bạn ấy tràn ngập sự nôn nao lẫn hoạt khí chào đón một buổi sáng tự do sau hàng chục năm sống đời giáo viên. Tôi đã thử tưởng tượng cảnh người bạn vừa chầm chậm bước đi trên con đường buổi sáng thường ngày và tận hưởng sự tự do. Bạn ngồi trong quán cà phê tỏa đầy mùi bánh mì mới ra lò và nhâm nhi một tách cà phê nóng. Trên đường, đông đúc những người qua lại đang bận rộn đi đến một nơi nào đó. Một buổi sáng bầu trời trong veo nhiều mây trắng như vừa đổ đầy nước vo gạo, với những chú chim đậu trên dây điện tận hưởng ánh mặt trời. Nghĩ đến một buổi sáng không cần làm gì khiến tim tôi đập rộn ràng.
398 • THE RIGHT TO DO NOTHING Mục lục Lời tựa Chúng ta, vẫn như cũ, là chính mình 5 Chương 1 NHỮNG ĐIỀU TA KHÔNG THỂ BIẾT KHI KHÔNG DỪNG LẠI 19 Bước đi theo tốc độ của riêng mình 20 Tại sao chúng ta không thể nghỉ ngơi với trái tim thanh thản? 23 Không đặt mục tiêu 100 điểm 39 Những điều không thể biết nếu không dừng lại 53 Hạnh phúc hôm nay hơn là nỗi sợ ngày mai 67 Vui sống đường hoàng, quẳng đi gánh nặng tuổi tác 83 Những khoảnh khắc nhắc tôi về ý nghĩa cuộc sống 94 Thử một ngày sống trọn con tim 104 Chương 2 KỸ NĂNG HẠNH PHÚC KHÔNG ĐƯỢC DẠY Ở TRƯỜNG 117 Cái bẫy phía sau câu “Hãy nỗ lực hơn nữa” 118 Không chán ghét một tôi rỗng túi và thoái chí 136 Tình nghĩa, một từ tạm bị lãng quên 153 Những ngày ta chẳng muốn giải thích bất cứ điều gì 167 Sự tự do ly kỳ khi đi đến tận cùng 185 Kỹ năng hạnh phúc không được dạy ở trường 200
QUYỀN TÁCH KHỎI ĐÁM ĐÔNG • 399 Chung sống với sai lầm 211 Bạn không cần phải cố gắng để được yêu thương 220 Chương 3 THỜI GIAN ĐỂ CHIA TAY VỚI TÔI CỦA NGÀY HÔM QUA 235 Những ngày nhàm chán vô cùng lại là khoảng thời gian đáng nhớ nhất 236 Tiêu dùng không bù đắp được cô đơn 248 Thật may là bạn không giống tôi 260 Dù mọi người can ngăn 269 Những quyển sách chẳng thể nào đọc hết mà ta vẫn được giới thiệu 281 Quyển lịch có thể bắt đầu lại bất cứ lúc nào, của riêng tôi 296 Tản bộ, thời gian để chia tay với “tôi của ngày hôm qua” 302 Chương 4 QUYỀN KHÔNG LÀM GÌ, MỘT PHÁT HIỆN HẠNH PHÚC 319 Chỉ khi tôi thật lòng muốn làm một điều gì đó 320 Ma thuật để bước qua đời thường cô đơn và vất vả 322 Những điều bị hủy hoại khi lo nghĩ quá nhiều 333 Những ngày không như ý 345 “Học cũng có thời” 354 Ước nguyện của tôi về khoảnh khắc cuối cùng 369 Lời kết Quyền không làm bất cứ điều gì 391
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI4NTM1Ng==