Biên dịch & Tổng hợp: Nguyễn Hậu – Hoàng Sơn Ý tưởng & Thiết kế: Nguyễn Văn Phước LIN FENG, Ph.D. Chow Yun-Fat and Territories of Hong Kong Stardom “Kiếm tiền ít đi thì đã làm sao?”
Lao động chăm chỉ là con đường chân chính để có được cuộc sống tốt đẹp. - Châu Nhuận Phát CHƯƠNG MỘT CHÂU NHUẬN PHÁT NGÔI SAO TRÊN BẦU TRỜI HỒNG KÔNG
14 MỘT TÊN TUỔI KHÁC BIỆT Kể từ giữa những năm 1980, ngày càng có nhiều diễn viên Hồng Kông tham gia vào thị trường phim ảnh quốc tế và trở thành những ngôi sao xuyên quốc gia. Có lẽ nhờ sự thành công của nền điện ảnh hành động Hồng Kông trên thị trường phim thương mại toàn cầu. Phần lớn các ngôi sao Hồng Kông - những người đã lấn sân sang Hollywood và các thị trường phim ảnh lớn khác bên ngoài Đông Á như Thành Long, Lý Liên Kiệt và Dương Tử Quỳnh - đều là những người có kỹ thuật trình diễn võ thuật. Duy nhất trường hợp của Châu Nhuận Phát trở thành ngôi sao toàn cầu là ngoại lệ, không đi theo công thức áp đặt này của Hollywood dành cho người châu Á suốt nhiều thập niên trước đó. Hình tượng người hùng hoặc võ sĩ trên màn ảnh của các ngôi sao Hồng Kông đã định hình hình ảnh diễn viên gốc Hoa do Hollywood xây dựng từ thuở ban đầu, góp phần thúc đẩy sự nghiệp điện ảnh của người Hoa
15 CHÂU NHUẬN PHÁT - NGÔI SAO TRÊN BẦU TRỜI HỒNG KÔNG ra ngoài Đông Á. Tuy nhiên, chính điều này cũng tạo ra hình ảnh rập khuôn về diễn viên gốc Hoa. Đó là những người đàn ông và phụ nữ liên tục trình diễn các màn đánh đấm, nhảy cao, chạy trên nóc nhà, đu dây... và các pha hành động kịch tính khác. Thế mạnh kung-fu đã thu hẹp nhận thức chung của cộng đồng về ngôi sao điện ảnh Hoa ngữ (bao gồm Hồng Kông) trên thị trường phim quốc tế và hạn chế cơ hội việc làm cho các diễn viên châu Á bên ngoài khu vực Đông Á. Đây có thể xem là thái độ kỳ thị giữa người da trắng và người da vàng trong ngành công nghiệp điện ảnh. Với Hollywood, người Đông Á, người gốc Hoa chỉ có thể mua vui bằng những màn kung-fu và không thể kỳ vọng vào diễn xuất của họ. Thế nhưng, sự xuất hiện của Châu Nhuận Phát tại thị trường phim Hollywood đã thay đổi định kiến này và đặt ra cột mốc hòa giải những xung đột của văn hóa Đông - Tây trên màn ảnh thế giới. Giữa thập niên 1990, trong chiến lược mở rộng thị trường và toàn cầu hóa ngành điện ảnh, Hollywood đã buộc phải chọn một đại diện Đông Á có thực lực và sức ảnh hưởng nhất để hòa giải, xoa dịu công chúng châu Á vì cách hành xử bề trên của mình trong những thập niên trước đó. Châu Nhuận Phát là lựa chọn duy nhất của gã khổng lồ Hollywood. Vì sao chỉ Châu Nhuận Phát mới có được địa vị quan trọng đó? Trong thời điểm thế giới dần cởi mở và phẳng hơn, có nhiều sự lựa chọn hơn, vì sao Châu Nhuận Phát là người mở đường để đánh dấu kỷ nguyên toàn cầu hóa điện ảnh của Hollywood?
16 Để trả lời câu hỏi đó, ta cần nghiên cứu về quá trình xây dựng và quảng bá hình ảnh của ngôi sao điện ảnh Hồng Kông Châu Nhuận Phát trong nhiều nền công nghiệp giải trí và thị trường văn hóa khác nhau. Như những ngôi sao Hồng Kông được đề cập ở trên, Châu Nhuận Phát thu hút sự chú ý của Hollywood thông qua những vai diễn trong các bộ phim hành động. Tuy nhiên, ông còn nổi tiếng ở châu Á với tư cách một diễn viên đa năng, từng tham gia các bộ phim ở nhiều thể loại khác nhau như tình cảm tâm lý, hài, kinh dị và phim phương Tây. Mỗi bộ phim, mỗi nền văn hóa, ông có cách tỏa sáng của riêng mình. Lần theo con đường sự nghiệp của Châu Nhuận Phát, ta có thể xem xét cách các phương tiện truyền thông đại chúng lựa chọn những phương diện khác nhau của hình ảnh Châu Nhuận Phát để xây dựng nhận thức xã hội về bản sắc văn hóa Hồng Kông. Châu Nhuận Phát là một ngôi sao dịch chuyển qua nhiều ranh giới lịch sử, địa lý và văn hóa khác nhau. Các phương tiện truyền thông đã làm nổi bật một số phương diện chọn lọc từ ông để định hướng thị hiếu và đáp ứng sự kỳ vọng của công chúng. Hệ quả là hình ảnh ngôi sao Châu Nhuận Phát mà chúng ta nhìn thấy bị gián đoạn, phân mảnh và chưa phải là mảnh ghép hoàn thiện. Chính vì vậy, hình ảnh ngôi sao Châu Nhuận Phát cần được hiểu một cách đa chiều và đa văn hóa. Học giả Yvonne Tasker cho rằng: “Phương diện của hình ảnh ngôi sao cũng là phương diện nói lên bản sắc”. Ta cũng có thể nói rằng ngôi sao hoặc thần tượng
17 CHÂU NHUẬN PHÁT - NGÔI SAO TRÊN BẦU TRỜI HỒNG KÔNG giải trí chính là một phản chiếu của trình độ dân trí. Cần phải lưu ý là ngành công nghiệp phim ảnh và các điều kiện thị trường được xác định bởi sự định vị văn hóa và xã hội cụ thể của thời đại đó. Cuốn sách này bám sát quỹ đạo sự nghiệp của Châu Nhuận Phát, tham gia vào cuộc tranh luận về glocalisation - sự tương tác phức tạp giữa môi trường toàn cầu (global) và địa phương (local). Trong đó, nhu cầu của thị trường quốc tế và địa phương đều cần được cân nhắc và làm rõ vai trò đích thực của một ngôi sao điện ảnh trong các ngành công nghiệp văn hóa toàn cầu hiện đại. Không một ngôi sao nào thích hợp hơn Châu Nhuận Phát để làm sáng tỏ những lát cắt đa chiều này, khi ông được xem là một biểu tượng của bản sắc, văn hóa Hồng Kông. TỪ BỤI ĐƯỜNG ĐẾN THẦN TƯỢNG TRÊN MÀN ẢNH TRUYỀN HÌNH Châu Nhuận Phát sinh ngày 18 tháng 5 năm 1955, là con trai thứ ba trong một gia đình Khách Gia nghèo ở đảo Nam Nha, Hồng Kông (năm 1965, gia đình Châu Nhuận Phát mới chuyển đến khu Cửu Long, Hồng Kông). Ngay từ lúc 6 tuổi, cậu bé mang biệt danh “chó con” Châu Nhuận Phát và chị gái Châu Thông Linh thường dậy sớm phụ mẹ bán đồ điểm tâm, đến chiều lại ra đồng phụ việc. Cha của Châu Nhuận Phát làm nghề đi biển, là người ham mê bài bạc và mắc nợ rất nhiều nên càng khiến gia đình lâm vào cảnh khốn túng.
18 Bà Trần Lệ Phương, mẹ của Châu Nhuận Phát, thường đi lĩnh lương thay chồng, vì sợ ông mang tiền nướng hết vào chiếu bạc. Vậy mà có lần, bà Phương đến công ty của chồng để lĩnh lương thì được biết tiền lương tháng đó đã bị chồng thua bạc hết, người ta thương tình đưa cho bà chai dầu ăn để mang về nhà. Đó là quãng thời gian rất cơ cực, ám ảnh với Châu Nhuận Phát. Từ đó hình thành nên tình thương sâu sắc của ông dành cho mẹ - “người quan trọng nhất và có sức ảnh hưởng lớn nhất đến cuộc đời tôi” như ông từng chia sẻ. Suốt tuổi thơ khốn khó của mình, Châu Nhuận Phát chỉ mong đến ngày bản thân đủ lớn để đi làm kiếm tiền giúp mẹ hết khổ. Thời thơ ấu, cậu bé luôn mặc những bộ đồ cũ và đi đôi dép mòn vẹt. Châu Nhuận Phát từng ước mơ được cha mua cho đôi giày thể thao màu trắng (như cha cậu từng hứa). Nhưng ước mơ đó không bao giờ trở thành hiện thực vì chiếu bạc đã lột sạch mọi khoản tiền mà ông có. Chính vì vậy, ngay từ nhỏ, Châu Nhuận Phát đã căm ghét cờ bạc. Cha mắc bệnh nặng qua đời khi Châu Nhuận Phát đang học bậc phổ thông. Gia đình của Châu Nhuận Phát rơi vào tình cảnh khốn cùng. Sức khỏe của bà Trần Lệ Phương bắt đầu sa sút do lao động quá sức. Cậu thiếu niên Châu Nhuận Phát quyết định bỏ học và ra đường “tìm bất cứ việc gì để làm” phụ giúp mẹ. Lúc cậu mới bỏ học, có người còn nói: “Cậu Châu không có chí, phải ráng học hành thì sau này mới giúp mẹ hết khổ”. Nhưng Châu Nhuận Phát lại nghĩ khác: “Tương lai là một điều mơ hồ,
19 CHÂU NHUẬN PHÁT - NGÔI SAO TRÊN BẦU TRỜI HỒNG KÔNG xa xăm, trong khi trước mắt chỉ thấy sức khỏe của mẹ không tốt, lại phải làm lụng khổ cực mỗi ngày, nên bản thân không thể yên tâm học hành”. Chúng ta cần lưu ý điểm này: Châu Nhuận Phát rất ham học và việc bỏ học cũng là quyết định cá nhân của Châu Nhuận Phát. Vì thương mẹ, cậu thiếu niên họ Châu đã chọn cách lao ra đường lăn lộn, làm tất cả mọi việc để có thể phần nào giúp gia đình lúc bĩ cực, gian truân. Đó đều là những công việc ngắn hạn theo thời vụ như đánh giày, gác cửa khách sạn, rửa xe, nhân viên bán hàng, phụ việc theo giờ, bán các thiết bị máy ảnh, đưa thư, lái taxi... và cả khuân vác. Trong hồi ức của Châu Nhuận Phát, thời gian này có những kỷ niệm mà ông không bao giờ quên. Khi Châu Nhuận Phát làm nhân viên rửa xe, có lần thấy một chiếc xe Rolls-Royce chạy đến, vì thấy nó quá đẹp nên cậu thanh niên 17 tuổi họ Châu tò mò chạm tay vào trầm trồ tán thưởng. Ngay lập tức, người chủ xe đã vung tay tát vào mặt Châu Nhuận Phát như trời giáng và chỉ thẳng vào cậu mắng nhiếc: “Mày sờ gì đó, mày có tư cách sờ vào nó sao? Người như mày cả đời cũng đừng hòng mua được xe ô tô…”. Hành động đó không chỉ làm tổn thương lòng tự trọng của cậu thiếu niên họ Châu có chiều cao 1,85 mét mà nó đã khiến cậu bị mất việc vì người chủ tiệm không muốn làm mất lòng vị khách thượng lưu kia. Sau khi nghỉ việc ở tiệm rửa xe, Châu Nhuận Phát được bạn giới thiệu đến làm nhân viên ở một cửa hàng bán thiết bị máy ảnh. Đây là cơ duyên đặc biệt đã dẫn Châu Nhuận Phát đến niềm đam mê chụp ảnh -
20 một trong ba thú vui của ông ngoài công việc đóng phim là chạy bộ, leo núi và chụp ảnh. Chính Châu Nhuận Phát thừa nhận rằng quãng thời gian lăn lộn mưu sinh sớm này đã góp phần lớn vào việc định hình nên con người và nhân cách sống của ông. Châu Nhuận Phát phải dùng mọi khả năng, óc quan sát, sự nhanh trí của mình để có thể tồn tại trên đường phố Hồng Kông. Những ngày tháng bươn chải vất vả khi còn ở tuổi thiếu niên đã tạo nên tình yêu, sự gắn kết mật thiết giữa Châu Nhuận Phát với đời sống của người Hồng Kông cũng như quê hương Hồng Kông. Đó cũng là lý do khiến Châu Nhuận Phát luôn đấu tranh cho quyền lợi của người lao động nghèo, những người yếu thế ở Hồng Kông, luôn sống bình dị, gần gũi với mọi người, và sau cùng là dành hết tài sản của mình tặng cho quỹ từ thiện. Châu Nhuận Phát chưa bao giờ quên mình đến từ đâu và đã bắt đầu hành trình sống như thế nào. Khi đã là ngôi sao nổi tiếng, Châu Nhuận Phát vẫn tự nhận mình là một người nhà quê và chỉ biết làm việc chăm chỉ. Ông cho rằng lao động chăm chỉ là con đường chân chính để có được cuộc sống tốt đẹp. Năm 1971, Television Broadcasts Ltd. (TVB) và Shaw Brothers đồng tổ chức lớp đào tạo diễn viên truyền hình đầu tiên. Hai năm sau, Châu Nhuận Phát khi đó là chàng trai 18 tuổi, đang lăn lộn mưu sinh với nhiều công việc lao động phổ thông, tình cờ có cơ hội bước vào lớp đào tạo diễn viên này. Đây chính là bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời của Châu Nhuận Phát và nó diễn ra hết sức
21 CHÂU NHUẬN PHÁT - NGÔI SAO TRÊN BẦU TRỜI HỒNG KÔNG tình cờ. Năm 1973, một người bạn đưa mẩu quảng cáo trên một tờ báo cho Châu Nhuận Phát, nói: “Lớp đào tạo diễn viên đang tuyển sinh đó, không cần đóng học phí và có thể kiếm tiền! Cậu hãy thử xem”. Châu Nhuận Phát đọc thấy hấp dẫn nhưng nghĩ lại khoản phí hồ sơ phải nộp là 5 đồng thì chần chừ, nhíu mày. Người bạn hiểu Châu Nhuận Phát không có tiền nên phẩy tay hào phóng: “Cậu đừng lo, tôi sẽ giúp cậu trả phí nộp hồ sơ”. Vào ngày thi tuyển, khi đến lượt mình, Châu Nhuận Phát rất lo lắng nhưng vẫn cố gắng thể hiện phần thi trôi chảy. Tuy nhiên, khi chưa hoàn thành bài thi thì một giám khảo đã hét lên: “Đi xuống!”. Cũng may ngay lúc đó có một vị giám khảo cấp cao khác chặn lời: “Đừng có hàm hồ, cậu thanh niên này rất có tiềm năng”. Không ai dám nghĩ chiếc vé vớt đó đã tạo nên một Ảnh Đế huyền thoại trong nền công nghiệp điện ảnh Hồng Kông sau này. Khi đến lớp học diễn xuất này, Châu Nhuận Phát mang trong mình tâm lý cầu may chứ không phải vì “theo đuổi đam mê” như nhiều ngôi sao nổi tiếng kể
22 lại khởi đầu của họ. Ngay từ những buổi học đầu tiên, Châu Nhuận Phát đã nhanh chóng yêu thích việc diễn xuất và nhận ra một số thế mạnh của mình đối với nghề diễn viên. Tuy nhiên, do thiếu kiến thức nền tảng và bị đánh giá là “năng khiếu diễn xuất không quá nổi bật” nên Châu Nhuận Phát buộc phải dùng sự chăm chỉ ngày đêm để bù đắp. Tiềm năng lớn nhất của Châu Nhuận Phát với nghề diễn viên chính là kinh nghiệm “giang hồ” khi mưu sinh ngoài đường phố với đủ nghề nghiệp đã giúp cho Châu Nhuận Phát nhạy bén với tâm lý con người, hoạt ngôn, hài hước, tháo vát và ngôn ngữ cơ thể biểu cảm tự nhiên. Đó đều là tư chất cần có của một diễn viên tài năng, nhưng vào thời điểm theo học lớp diễn xuất khóa ba của đài TVB, các giáo viên đều cho rằng ưu điểm lớn nhất của Châu Nhuận Phát là ngoại hình cao lớn nổi trội so với người châu Á, khuôn mặt đẹp trai thư sinh “nhuốm chút màu phong trần” và sự nỗ lực chuyên cần. Học cùng lớp với Châu Nhuận Phát còn có hai người mà sau này đều trở thành bạn của ông đó là diễn viên Nhậm Đạt Hoa và “cây hài” Ngô Mẫn Đạt. Bộ com-lê đầu tiên trong cuộc đời của Châu Nhuận Phát lúc theo học lớp diễn xuất đài TVB là do bạn bè góp tiền may tặng. Nhiều năm sau này, ông vẫn gìn giữ bộ com-lê nghĩa tình đó như một kỷ vật vô giá. Những ngày tháng được đi học cũng là những ngày Châu Nhuận Phát thường xuyên thiếu tiền để trang trải cuộc sống. Bí quá, Châu Nhuận Phát thường khoác lên mình bộ com-lê duy nhất đó đứng ở gần cửa vào thang máy của đài TVB để…
23 CHÂU NHUẬN PHÁT - NGÔI SAO TRÊN BẦU TRỜI HỒNG KÔNG thử vận may xem có đạo diễn, nhà sản xuất nào để mắt đến mình không, hy vọng có thể kiếm thêm chút tiền. Trời không phụ lòng người, sau cả tháng quanh quẩn gần thang máy, mỉm cười với cả thiên hạ, thì một nữ nhà văn - bà chủ của một công ty quảng cáo nổi tiếng tên là Lâm Nhã Ninh, cũng để mắt đến Châu Nhuận Phát. Lúc đó, Lâm Nhã Ninh đang tuyển chọn diễn viên cho phim quảng cáo mới và cần tìm một “Hoàng tử quyến rũ”. Lâm Nhã Ninh nghĩ ngay đến một anh chàng cao lớn thường đứng ở cửa thang máy và nói “xin chào” với nụ cười trên môi. Cô đi hỏi thăm, hóa ra đó là Châu Nhuận Phát đến từ lớp đào tạo nghệ sĩ mới. Vậy là Châu Nhuận Phát được Lâm Nhã Ninh mời tham gia phim quảng cáo của cô. Do bàn chân quá lớn, Châu Nhuận Phát không đi vừa bất cứ đôi giày nào ở phim trường nên Lâm Nhã Ninh đã đưa cho ông 100 đồng để mua giày mới. Châu Nhuận Phát đã nhờ bạn gửi lại 30 đồng tiền thừa cho Lâm Nhã Ninh cùng lời nhắn: “Tôi đã chi 70 đồng cho đôi giày, tôi sợ mình Bộ com-lê đầu tiên của Châu Nhuận Phát là do bạn bè góp tiền may tặng
24 tiêu quá nhiều nên không dám gặp cô Lâm Nhã Ninh”. Lâm Nhã Ninh chỉ biết cười và nghĩ thầm: “So với các diễn viên trẻ cùng trang lứa chỉ thích đua đòi quần áo hàng hiệu thì cậu Châu Nhuận Phát này sao mà chân chất, giản đơn quá”. Từ đó, cô có ấn tượng rất tốt về Châu Nhuận Phát và dường như ai tiếp xúc với Châu Nhuận Phát đều có ấn tượng vô cùng tốt về ông. Sau khi kết thúc khóa đào tạo một năm, 20 học viên chỉ có 10 người được TVB ký hợp đồng, trong đó có Châu Nhuận Phát. Châu Nhuận Phát ký hợp đồng ba năm với đài TVB với mức lương rất bèo bọt: 500 đồng trong năm đầu, 700 đồng trong năm thứ hai và 900 đồng trong năm thứ ba. Nhiều diễn viên trẻ không chịu nổi đã từ bỏ giữa chừng khi thấy “tiền thì ít, mà bị mắng chửi thì nhiều”. Việc sớm lăn lộn ngoài đời đã rèn cho Châu Nhuận Phát ưu điểm: Không bao giờ bỏ cuộc - nên ông không than phiền và chỉ nỗ lực làm việc. Khi mới vào nghề, Ngô Mẫn Đạt thuê một căn nhà gần trường quay TVB, Châu Nhuận Phát thường đến chỗ của “Ngô ca” để nghỉ ngơi sau khi quay phim về muộn hoặc vì quá mệt. Họ thường ngồi bên vệ đường, mua bát thịt nướng rẻ tiền vừa ăn vừa nói chuyện phiếm. Với tư cách một diễn viên mới tại trường quay, Châu Nhuận Phát chỉ được giao một số vai “lướt qua màn ảnh” và các vai phụ không quan trọng trong hai năm đầu tiên làm việc với hãng TVB. Ấn tượng về chàng diễn viên tập sự Châu Nhuận Phát trong lòng mọi người luôn là sự nỗ lực, chịu khó, không ngại khổ, không ngại bị góp ý và
25 CHÂU NHUẬN PHÁT - NGÔI SAO TRÊN BẦU TRỜI HỒNG KÔNG Với ngoại hình nổi bật và khả năng diễn xuất tự nhiên, Châu Nhuận Phát được ký hợp đồng ba năm với TVB
26 luôn cố gắng hoàn thành tốt công việc được giao với thái độ tích cực, hòa nhã. Mọi người cũng nhớ đến thói quen không bao giờ lãng phí đồ ăn của anh chàng lính mới họ Châu, người luôn vui vẻ ăn ngon lành hết phần cơm của mình dù ngon hay dở. Bản thân Châu Nhuận Phát là người vui tính, hòa đồng lại hay giúp đỡ người khác nên rất dễ hòa nhập với tập thể TVB. Ấn tượng của những người từng quen biết và làm việc với Châu Nhuận Phát là họ không bao giờ quên nụ cười thân thiện của ông. Năm 1976, Châu Nhuận Phát lần đầu tiên được chọn vào vai chính, nhân vật Shao Huashan trong bộ phim truyền hình màu nhiều tập đầu tiên của TVB (còn gọi là Shizhuang ju - kịch trong trang phục hiện đại) có tên Cuồng Triều (Hotel, 1976, 128 tập). Cũng trong năm 1976, Châu Nhuận Phát được giao đảm nhận vai chính trong hai bộ phim Giang Hồ Tiểu Tử và Đại Giang Nam Bắc. Đây là thời điểm ngành truyền hình Hồng Kông bước vào giai đoạn bản lề khi ngày càng có nhiều người dân sở hữu ti-vi. Khi nhìn lại sự nghiệp của diễn viên Châu Nhuận Phát, dễ nhận thấy ông luôn liên quan đến những giai đoạn bản lề hoặc mở đầu cho một “thời kỳ” đặc sắc nào đó. Dấu ấn đầu tiên trong sự nghiệp Châu Nhuận Phát cũng chính là bộ phim màu nhiều tập đầu tiên do TVB sản xuất - Cuồng Triều, là bộ phim đầu tiên giúp ông thành danh. Sau đó, diễn viên Châu Nhuận Phát dần dần đạt được địa vị ngôi sao truyền hình và trở thành cái tên quen thuộc với khán giả thông qua vai diễn trong phim Võng Trung Nhân (The Good, the Bad, and the Ugly, 1979).
366 MỤC LỤC 5 Lời Giới Thiệu NGƯỜI HÙNG CHÂU NHUẬN PHÁT 12 CHÂU NHUẬN PHÁT - NGÔI SAO TRÊN BẦU TRỜI HỒNG KÔNG 104 TẦM ẢNH HƯỞNG CHÂU NHUẬN PHÁT 130 CHÂU NHUẬN PHÁT TRONG TRÁI TIM HỒNG KÔNG 158 HƯƠNG CẢNG NHỮNG ĐÊM THAO THỨC 186 CHINH PHỤC HOLLYWOOD
218 NGƯỜI TRUYỀN CẢM HỨNG 244 QUYỀN LỰC VÔ HÌNH CHÂU NHUẬN PHÁT 264 CHÂU NHUẬN PHÁT & MỐI TƯƠNG TÁC PHỨC TẠP VỚI ĐẠI LỤC TRUNG QUỐC 304 LUẬN ANH HÙNG - CHÂU NHUẬN PHÁT - THÀNH LONG 326 KHIÊM NHƯỜNG VÀ THỦY CHUNG
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI4NTM1Ng==